Дваесет години „Фонтана“, режија: Дарен Аронофски

Колку време би ни било доволно со човекот што го сакаме? Во „Фонтана“ (The Fountain, 2006) на Дарен Аронофски, одговорот постојано се оддалечува: секој освоен миг ја засилува желбата за следниот, а љубовта прераснува во очајничка борба против времето. Дваесет години по појавувањето, филмот останува необично визуелно раскошно дело, чии амбиции понекогаш ја надминуваат драматуршката убедливост, но чија емотивна искреност тешко може да се оспори.
По „Реквием за еден сон“, Аронофски повторно се занимава со опсесија што го презема животот на човекот. Овој пат таа произлегува од нешто лесно разбирливо: неможноста да се прифати загубата на саканата личност. „Фонтана“ ја проширува таа интимна состојба во приказна што ги поврзува науката, религијата и фантазијата, барајќи во секоја од нив одговор на истото прашање – може ли смртта да биде победена?

Три приказни, една борба

Во современата приказна, истражувачот Томи Крео, во изведба на Хју Џекмен, очајнички бара лек за својата сопруга Изабел (ја толкува извонредната Рејчел Вајс), која боледува од тумор на мозокот. Додека тој се затвора во лабораторијата, таа пишува книга за шпански конквистадор што по налог на кралицата трага по дрвото на животот. Третото рамниште нè носи во космички простор, каде што осамен патник се движи во проѕирна сфера заедно со дрво што го одржува во живот.
Аронофски ги испреплетува овие линии преку повторени лица, движења и слики. Џекмен и Рејчел Вајс се појавуваат во различните рамништа, а мотивите на дрвото, прстенот и светлината создаваат чувство дека гледаме варијации на една иста потреба. Врските меѓу приказните остануваат доволно отворени за космичкото патување да може да се доживее и како фантазија, продолжение на книгата или внатрешна слика на жалоста.
Најсилната драмска противречност, сепак, се наоѓа во сегашноста. Томи вложува сè во обидот да ја спаси Изи, но токму поради тоа сè почесто отсуствува од времето што сè уште можат да го поминат заедно. Неговата посветеност е разбирлива и болна: секое оддалечување од лабораторијата за него изгледа како откажување од можниот лек. Филмот е најубедлив кога останува во оваа нерешлива положба, каде што љубовта истовремено го приближува до сопругата и го оддалечува од неа.

Лица на стравот и прифаќањето

Хју Џекмен му дава на Томи физичка напнатост што ја носи целата приказна. Неговото тело изгледа постојано подготвено за уште еден обид, уште една непроспиена ноќ, уште еден експеримент. Зад раздразливоста се чувствува стравот на човек што не знае како да застане. Во најдобрите моменти, Џекмен ја покажува беспомошноста без потреба од големи објаснувања.
Рејчел Вајс внесува топлина и смиреност, но и тага што не исчезнува зад привидното прифаќање. Нејзината Изи сè уште сака близина, разговор и заеднички доживувања. Токму тие едноставни желби ѝ даваат човечка мера на приказната, која лесно би можела да се изгуби во сопствената симболика. Сепак, сценариото понекогаш ја приближува до идеализиран лик што треба да го насочи Томи кон сознание, оставајќи помалку простор за нејзините противречности и сопствениот страв.

Спектакл со интимно средиште

Фотографијата на Метју Либатик е меѓу најсилните причини за враќање кон „Фонтана“. Златните тонови, длабоките сенки и кружните композиции ги поврзуваат историските простори, лабораторијата и космосот во препознатлив визуелен свет. Светлината постојано привлекува и заслепува, како ветување што ликовите се обидуваат да го достигнат. Во космичките секвенци, сликата добива речиси тактилна, органска густина, со која фантастичното останува поврзано со телото и природата.
Еднакво е важна музиката на Клинт Мансел, со изведби на „Кронос квартет“ и „Могвај“. Повторливите музички фрази постепено собираат сила, следејќи ги истрајноста на Томи и неговата неможност да се ослободи од една мисла. Во завршните делови, музиката и монтажата создаваат емотивен интензитет што на моменти го надминува она што сценариото успева да го изгради. Тоа е и голема предност и мала слабост: чувството е моќно, но понекогаш премногу настојчиво насочувано.
Аронофски не се плаши од возвишеното, па ни од ризикот да стане претенциозен. Религиозните и митолошките мотиви му даваат широчина на филмот, но нивното натрупување повремено ја оптоварува едноставната човечка драма. Историската линија визуелно е впечатлива, а драмски поскицирана, додека дел од повторувањата го нагласуваат значењето и откако веќе сме го разбрале. За некого, таа упорност ќе создаде хипнотично искуство; за друг, дистанца од ликовите.

Филм што вреди повторно да се доживее

Јубилејот е добар повод да се погледне „Фонтана“ без обврската секој нејзин симбол да добие конечно објаснување. Нејзината трајна вредност е во начинот на кој еден препознатлив човечки страв претвора во смело филмско искуство. Под космичките слики останува човек што сака уште малку време и жена што сака тој да биде присутен во времето што го имаат.
По дваесет години, токму таа разлика меѓу спасувањето и присуството најсилно одекнува. „Фонтана“ има преголеми гестови и недоволно развиени делови, но има и ретка подготвеност да ја покаже љубовта во нејзиниот најранлив облик: кога сета желба, знаење и упорност се соочуваат со граница што не можат да ја поместат.