Рецензија:
- Она што го издигнува филмот од одличен во незаборавен е интерпретацијата на Роуз Брн. Позната по својата комична прецизност и драмска елеганција, тука таа оди подалеку од сè што досега сме виделе од неа. Нејзината игра е длабока, нервозна, понекогаш речиси болно интимна. Брн не глуми распад – таа го живее. Во нејзините очи има постојана борба меѓу потребата да остане функционална и желбата да се распадне. Не е изненадување што за оваа улога таа ја освои главната награда за најдобра актерка на фестивалот во Берлин, потоа и златен „Глобус“, награда на „Критикс чојс“, како и признанието од филмскиот фестивал во Бостон. Следуваа и голем број други фестивалски награди, како и номинации за „Оскар“ и наградите БАФТА
Филмот „Да имав нозе, ќе те шутнев“ не е само уште една инди-драма што ја допира болката на современиот човек. Тој е суров, треперлив крик, филм што ве оттурнува од комфорната позиција на гледач и ве турка директно во центарот на психолошкиот вител на својата хероина. Во време кога фестивалските филмови често се натпреваруваат кој ќе биде потивок и поаскетски, овој филм избира да биде вознемирувачки искрен – и токму затоа остава длабока трага.
Режисер: Мери Бронстеин и нејзиниот редок, но храбар опус
Мери Бронстеин никогаш не била авторка што снима за масовна потрошувачка. Нејзиниот дебитантски филм „Квасец“ беше дел од американската струја „мамблкор“ (стил на нискобуџетен филм што обично се карактеризира со употреба на непрофесионални актери и натуралистички или импровизирани изведби), минималистички портрет на несигурноста и социјалната неприспособеност. Подоцна, со „Стаклена брада“, направи стилски пресврт кон потемна, понаративна структура, задржувајќи го фокусот врз внатрешните фрактури на ликовите.
Нејзиниот опус е краток, но кохерентен: Бронстеин е режисерка што се интересира за луѓето кога се на раб – емотивен, морален или егзистенцијален. Со „Да имав нозе, ќе те шутнев“ таа го достигнува својот најзрел и најкомплексен израз досега. Ова е филм во кој нејзината фасцинација со психолошката распадливост конечно добива полнокрвен, катарзичен облик.
Содржина: портрет на една жена во распаѓање
Во центарот на приказната е жена (во интерпретација на Роуз Брн), мајка и сопруга, која постепено ја губи контролата врз сопствениот живот. Почнува со на изглед банални пукнатини: брак што тоне во молк, дете чие однесување станува сè потешко, професионални притисоци што се таложат. Но Бронстеин внимателно го гради чувството дека светот околу неа не се распаѓа нагло – туку тивко, подмолно, речиси невидливо.
Сценариото ги избегнува класичните драматуршки клишеа. Наместо големи пресврти, добиваме акумулација на микропонижувања, ситни порази и внатрешни монолози што не се изговорени, но се чувствуваат во секој поглед. Филмот ги истражува мајчинската вина, заморот, телесната исцрпеност и психичката фрагментација со сурова непосредност.
Насловот – „Да имав нозе, ќе те шутнев“ – функционира како метафора за парализата на главната актерка. Таа чувствува гнев, но нема енергија да го изрази. Чувствува отпор, но нема сила да избега. Таа е затворена во сопствената улога.
Продукција и стил
Филмот е снимен со рачна камера, со интимна близина до лицето на хероината. Кинематографијата често ја задржува во тесни кадри, создавајќи чувство на клаустрофобија. Просторот – станот, канцеларијата, автомобилот – станува продолжение на нејзината психа.
Звукот игра клучна улога: тивкиот шум на апаратите, плачот на детето, градската врева – сето тоа создава амбиент што постепено ја зголемува анксиозноста. Монтажата е дискретна, но прецизна; филмот не дозволува пауза за здив.
Сценариото на Бронстеин е бравурозно во начинот на кој го балансира реализмот со симболиката. Нема мелодрама, нема музичка манипулација. Сè е изведено низ погледи, гестови, паузи.
Роуз Брн: изведба што ја дефинира кариерата
Она што го издигнува филмот од одличен во незаборавен е интерпретацијата на Роуз Брн. Позната по својата комична прецизност и драмска елеганција, тука таа оди подалеку од сè што сме виделе досега од неа.
Нејзината игра е длабока, нервозна, понекогаш речиси болно интимна. Брн не глуми распад – таа го живее. Во нејзините очи има постојана борба меѓу потребата да остане функционална и желбата да се распадне.
Не е изненадување што за оваа улога таа ја освои главната награда за најдобра актерка на фестивалот во Берлин, потоа и златен „Глобус“, награда на „Критикс чојс“, како и признанието од филмскиот фестивал во Бостон. Следуваа и голем број други фестивалски награди, како и номинации за „Оскар“ и наградите БАФТА.
Но зад трофеите стои нешто поважно: ова е изведба што ќе се анализира со години. Брн успева да ја долови амбивалентноста на модерната жена — силна и кревка, функционална и на работ на колапс. Во една сцена доволен е еден поглед за да ја почувствуваме целата тежина на нејзината вина и исцрпеност.
Роуз Брн отсекогаш била актерка што не бара премногу внимание, но нуди многу. Таа освојува тивко, со интелигентна воздржаност и прецизна емоционална контрола. Австралиската актерка започна многу рано, со филмскиот пробив во „Божицата од 1967 година“, а пошироката публика ја запозна преку историскиот спектакл „Троја“. Меѓународното признание пристигна со телевизиската серија „Штети“, каде што нејзината суптилна, но напната изведба најави актерка со сериозен драмски капацитет. Меѓу многубројните улоги што ги толкуваше, Брн ќе биде запаметена и во филмови како „Војна на ѕвездите“, „Марија Антоанета“, „Подмолно“, „28 недели подоцна“, „Икс-мен“, „Соседи“ и многу други.
Паралелно, Брн изгради и завидна комична кариера со филмови како „Деверици“, докажувајќи дека може еднакво лесно да балансира меѓу драма и хумор. Токму таа разновидност ја прави една од најфлексибилните актерки на својата генерација.
Сепак, нејзиниот најголем блесок доаѓа со „Да имав нозе, ќе те шутнев“ – улога што ја заокружува нејзината богата кариера и ја издигнува на ново уметничко ниво. Во овој филм Брн не само што доминира на платното туку и го носи целиот наратив на своите раменици, создавајќи лик што пулсира со болка, ранливост и тивка сила. Ова е Роуз Брн во својата најзрела, најхрабра и најнезаборавна форма.
Заклучок
„Да имав нозе, ќе те шутнев“ е филм што не се плаши од непријатноста. Тој не нуди катарзичен хепиенд, ниту лесна морална лекција. Наместо тоа, ни дава портрет на една жена што се бори да остане исправена во свет што постојано ѝ ја одзема рамнотежата.
Во центарот на тој портрет стои Роуз Брн – со изведба што не само што ја круниса со најпрестижните награди туку и ја редефинира нејзината кариера.
Ова е филм што не се гледа лесно, но се памети долго. И токму во таа непријатна, треперлива меморија лежи неговата вистинска сила.
