Голема антикорупциска истрага поврзана со украинскиот државен нуклеарен гигант „Енергоатом“
- Аферата „Енергоатом“ прераснува во најтешка политичка криза во Украина за претседателот Зеленски од почетокот на неговиот мандат
Како што во јавноста излегуваат нови детали од огромната антикорупциска истрага поврзана со украинскиот државен нуклеарен гигант „Енергоатом“, политичкиот притисок врз претседателот на Украина, Володимир Зеленски, станува сè посилен.
Во центарот на скандалот се протечени аудиоснимки и транскрипти од истрага на Националното антикорупциско биро на Украина (НАБУ), кои, според украинските медиуми и дел од опозициските политичари, откриваат можна корупциска шема вредна околу 100 милиони долари, во која се споменуваат високи државни функционери, блиски луѓе до кабинетот на претседателот и лица од неговиот личен круг.
Случајот, кој веќе се нарекува најголем корупциски скандал во Украина за време на војната, отвора прашања што би можеле да имаат сериозни политички и институционални последици: дали претседателот знаел што се случувало и до каде навистина допира мрежата на влијание околу него?
Бегството на близок соработник на Зеленски и почетокот на аферата
Истрагата за „Енергоатом“ првпат експлодираше во јавноста во ноември, кога НАБУ објави прв сет аудиоснимки во кои високи функционери и нивни блиски соработници разговараат за провизии, договори и наводни мито-шеми.
Како клучна фигура во истрагата се споменува Тимур Миндич – близок соработник на Зеленски и косопственик на продуцентската компанија „Квартал 95“, од која произлезе и политичката кариера на украинскиот претседател. Миндич во меѓувреме ја напуштил Украина и, според наводите, се наоѓа во Израел.
Досега девет лица се опфатени со обвиненијата. Меѓу нив се и поранешниот вицепремиер Олексиј Чернишов, како и Херман Халушченко, кој претходно ја извршуваше функцијата министер за енергетика.
Во снимките, според украинските медиуми, се појавуваат и референци за влијателниот шеф на претседателскиот кабинет Андриј Јермак, како и разговори во кои наводно учествува Рустем Умеров, поранешен министер за одбрана и актуелен секретар на Советот за национална безбедност и одбрана.
Луксузни вили, Козин и „куќата на Вова“ (Володимир Зеленски?!)
Новата рунда протечени материјали дополнително ја продлабочија кризата.
Според истражувачките новинари и дел од пратениците што објавија делови од транскриптите, парите од наводната корупциска шема биле користени за изградба на луксузни имоти во елитната населба Козин, во близината на Киев – место познато како дом на украинската политичка и бизнис-елита.
Во еден од разговорите, Миндич разговара со жена именувана како Наталија, која споменува изградба на ограда меѓу куќата на Миндич и куќата на „Вова“ – деминутив од името Володимир. Тоа веднаш предизвика шпекулации дека станува збор за можна референца на претседателот Зеленски.
Во истиот разговор се споменува и Макс Донец, кого украинските новинари го идентификуваат како шеф на личното обезбедување на Зеленски.
Дополнителна тежина на сомнежите им дава и тврдењето дека, за време на разговор меѓу Миндич и Халушченко, самиот Зеленски телефонски контактирал со министерот откако претходно добил порака од Миндич.
Недостиг од официјална реакција, граѓаните бараат одговори
Недостигот на официјална реакција од кабинетот на претседателот предизвика остри критики од опозицијата и од антикорупциските организации.
Пратеникот Јарослав Јурчишин од партијата Холос изјави дека најзагрижувачки е токму молкот на претседателскиот кабинет.
Според него, сите лица споменати во снимките требало веднаш да побараат суспензија додека трае истрагата.
Олена Шчербан од Центарот за борба против корупцијата оцени дека Зеленски имал политичка обврска да обезбеди целосно транспарентна истрага и разрешување на сите инволвирани.
– Станува збор за луѓе на кои претседателот им верувал, луѓе што лично ги назначил или неформално им делегирал моќ – предупреди таа.
Кабинетот на претседателот одби официјално да го коментира случајот, додека Јермак не одговорил на новинарските прашања. Умеров, пак, ги отфрли сите обвинувања за незаконско дејствување.
Јермак во центарот на истрагата
Особено внимание предизвикуваат наводните врски на Андриј Јермак со случајот. Иако формално не е обвинет, Јермак веќе бил предмет на истрага, а во ноември истражителите извршиле претрес во неговите простории.
Во дел од новите транскрипти, жена именувана како Наталија наводно зборува дека една од вилите во Козин се гради за „Андриј“, што дел од медиумите го толкуваат како можна референца за Јермак.
Полициски извори, цитирани од украински медиуми, тврдат дека една од луксузните куќи финансирани преку шемата била наменета токму за него.
Дополнителни сомнежи отвора и прекарот „Хирург“, кој, според детективите на НАБУ, во снимките се користел за Јермак.
Воените договори и улогата на Умеров
Снимките откриваат и наводни разговори меѓу Миндич и Рустем Умеров за воени договори, беспилотни летала, панцири и кадровски промени во Министерството за одбрана.
Според обвинителите, Миндич наводно вршел притисок за склучување договор со израелска компанија за набавка на панцири, но договорот бил стопиран откако службениците одбиле да прифатат опрема со сомнителен квалитет.
На 29 април, антикорупциската комисија при украинското Министерство за одбрана побара суспензија на Умеров, наведувајќи дека постојат „непроверени, но веродостојни докази“ за негови врски со Миндич.
Комисијата предупреди и на можност за злоупотреба на службената положба и евентуално откривање државни тајни.
Случајот добива и дополнителна геополитичка тежина бидејќи Умеров е дел од украинскиот преговарачки тим во разговорите поврзани со војната.
„Фајр поинт“ и сомнежите за скриено сопствеништво
Новите снимки повторно го отворија и прашањето за компанијата „Фајр поинт“, производител на беспилотни летала, кој веќе бил предмет на антикорупциска истрага.
Според транскриптите, Миндич и Умеров разговарале за финансирањето на компанијата и за можна продажба на 33 проценти од акциите на странски инвеститори.
Антикорупциската комисија на Министерството за одбрана побара компанијата да биде национализирана, наведувајќи дека постојат сериозни индиции оти Миндич де факто е нејзин сопственик или краен корисник.
Компанијата претходно ги негираше сите наводи за поврзаност со него.
Може ли аферата да го загрози Зеленски?
Според украинскиот закон, актуелен претседател не може да биде предмет на кривична истрага додека е на функција, но може да се соочи со постапка за отповикување доколку се утврдат сериозни прекршувања.
Политичкиот аналитичар Володимир Фесенко смета дека моменталниот удар врз рејтингот на Зеленски веројатно ќе биде ограничен, особено во услови на војна.
Но предупредува дека ситуацијата може драматично да се промени доколку истрагата донесе нови докази или ако официјално биде потврдена поврзаноста на претседателот со аферата.
Во таков случај, оценува Фесенко, не е исклучено Зеленски да се откаже од кандидатура на идните повоени избори.
Скандал што може да ја преобликува украинската политика
Аферата „Енергоатом“ веќе ги надмина рамките на класичен корупциски скандал. Таа отвори прашања за концентрацијата на моќ околу претседателскиот кабинет, влијанието на неформалните центри на одлучување и границата меѓу државната политика и приватните интереси во време на војна.
Додека украинските институции се обидуваат да ја продолжат истрагата, јавноста сè погласно бара одговори: кој ја контролирал мрежата, колку длабоко допирала и дали врвот на државата навистина не знаел што се случува. Р.С.
