Тапаните удираат, телото на шаманот се движи во грчевит ритам, а ритуалот што треба да донесе спас станува речиси неподнослив за гледање. Во „Лелекот“ (The Wailing, 2016), На Хонг-џин ја претвора оваа сцена во средиште на еден свет во кој никој не може со сигурност да препознае од каде доаѓа злото. Тоа е ритуална екстаза, но и прецизна режисерска стапица: колку повнимателно гледаме толку стануваме понесигурни во сопственото разбирање.
Третиот долгометражен филм на јужнокорејскиот автор почнува како необична полициска истрага. Во руралното место Гоксонг се случуваат свирепи убиства, а сторителите покажуваат знаци на необјаснива болест. Полицијата бара рационална причина, додека меѓу жителите се шират гласини за мистериозниот Јапонец што живее во шумата. Полицаецот Џонг-гу првично ја следи истрагата со мешавина од збунетост и несмасност. Кога неговата ќерка ќе покаже вознемирувачки промени, службената задача станува личен очај.
Смеата како најава на катастрофата
На Хонг-џин прави ризичен, но пресуден избор: човекот низ чии очи ја гледаме опасноста воопшто не изгледа подготвено да се соочи со неа. Џонг-гу е плашлив, лесно се вознемирува и нема авторитет каков што очекуваме од филмски полицаец. Квак До-вон го игра со извонредно чувство за телесна комика: неговото двоумење, паничните реакции и неуспешните обиди да изгледа решително предизвикуваат смеа среде ситуации што веќе мирисаат на смрт. Црниот хумор особено ја обележува почетната истрага и начинот на кој се запознаваме со главниот лик.
Но таа смеа има последици. Преку неа го прифаќаме Џонг-гу како обичен, несовршен човек, па неговиот подоцнежен страв ни станува поблизок. Неговата неспособност најпрвин е смешна, а потоа застрашувачка: сфаќаме дека токму тој ќе мора да донесе одлуки од кои зависи животот на детето. Истите особини што нè забавувале почнуваат да нè вознемируваат.
Хуморот ја зголемува напнатоста и преку непредвидливиот ритам. Една сцена почнува како расправија меѓу збунети луѓе, се развива во гротеска и завршува со вистинска опасност. Гледачот никогаш не знае колку долго смее да се смее. Режисерот постепено ја одзема удобната дистанца, оставајќи нè со сознанието дека комичното однесување не нуди никаква заштита од ужасот.
Ритуалот како срце на филмот
Кога семејството ќе го повика шаманот Ил-гванг, во приказната влегува фигура со самоувереност што на Џонг-гу му недостига. Хванг Џонг-мин го обликува како човек што владее со просторот, со ритамот и со вниманието на присутните. Неговата сигурност ветува ред во свет што се распаѓа. Но колку повеќе настапот добива сила толку е потешко да се процени што навистина постигнува.
Големата ритуална секвенца ги спојува танцот, ударите на тапаните, жртвувањето и страдањето на девојчето во физички исцрпувачка целина. Паралелната монтажа нè префрла кон Јапонецот, кој изведува сопствен обред. Поврзувањето на двата ритуала сугерира судир, но истовремено го отвора прашањето дали правилно ги разбираме врските меѓу сликите.
Тука се гледа најголемата сила на режијата: сцената е јасна како сетилно искуство, а неизвесна како значење. Секој удар го чувствуваме, секој крик нè погодува, но не можеме сигурно да утврдиме кому треба да му веруваме. Звукот го исполнува просторот, монтажата го забрзува пулсот, а телото на шаманот станува инструмент на вознемирувањето. Ритуалот истовремено нè вовлекува и нè предупредува дека сме подложни на моќта на спектаклот.
За таткото, сето тоа се сведува на неподнослив избор: дали болката што ја гледа е дел од спасувањето или доказ дека неговото дете е во уште поголема опасност? Филмот ја врзува натприродната мистерија за нешто сосема разбирливо — родителската потреба веднаш да се направи нешто, дури и кога недостига знаење што би ја оправдало постапката.
Стравот од погрешниот избор
Фотографијата на Хонг Кјонг-пјо ги претвора влажните шуми, маглата и планинските патишта во простор што постојано крие нешто. Ужасот расте среде препознатлив пејзаж, во домови и дворови што требало да бидат безбедни. Детската изведба на Ким Хван-хи дополнително ја нарушува таа сигурност, преминувајќи од блискост во агресија што го остава таткото без одговор.
Филмот бара трпение. Неговата должина и натрупувањето сомнителни траги повремено се закануваат да ја претворат неизвесноста во замор. Сепак, емотивното средиште останува цврсто: зад секое ново толкување стои човек што се плаши дека ќе го изгуби детето. Затоа двосмисленоста има драмска тежина наместо да остане само загатка за решавање.
Во „Лелекот“ црниот хумор, ритуалната екстаза и семејниот ужас се хранат меѓусебно. Смеата нè приближува до ликовите, ритуалот нè вовлекува во нивната очајна надеж, а мистеријата ја поткопува сигурноста со која судиме. На Хонг-џин создава хорор во кој најтешкиот удар доаѓа од можноста спасот да бил пред нас – а ние да не сме умееле да го препознаеме.
