Украинската војна во сенката на новиот судир меѓу Киев и Вашингтон
- Обидот за енергетско примирје се распаѓа по новите меѓусебни руско-украински удари врз енергетската инфраструктура, додека ограничувањата на сателитските комуникации и разузнавачката поддршка отвораат сериозни прашања за иднината на американско -украинското партнерство
Украинскиот претседател Володимир Зеленски повторно се најде на спротивната страна од американскиот претседател Доналд Трамп, овој пат околу прашањето дали Киев треба да ги запре нападите врз руските рафинерии за нафта. Она што требаше да биде обид за ограничување на ескалацијата на војната се претвори во нов дипломатски судир, во кој се испреплетуваат воените интереси на Украина, американската енергетска политика и обидите на Вашингтон да наметне сопствено темпо на преговорите со Москва.
Најновиот развој на настаните покажува дека Киев не е подготвен да се откаже од стратегијата на удари врз руската енергетска инфраструктура сè додека Русија продолжува да ги напаѓа украинските електроенергетски објекти и градови. На 15 октомври беше пријавен украински напад врз рафинерија во руската Рјазанска Област, по кратката пауза што следуваше по објавата на Трамп за енергетско примирје. Зеленски претходно порача дека Украина нема бесконечно да се воздржува од напади ако Москва не покаже подготвеност за ист таков чекор.
Од украинска перспектива, едностраното запирање на нападите би значело ограничување на сопствените воени можности без гаранција дека Русија ќе престане да ја уништува украинската енергетска инфраструктура. За Трамп, пак, нападите врз руските рафинерии се поврзани и со пошироката енергетска пресметка, особено со растот на цените на горивата и со американските обиди да се постигнат договори што би го олесниле притисокот врз пазарот на дизел.
Примирје што не ги запре ракетите
Трамп на 11 октомври објави дека стапува во сила енергетско примирје меѓу Русија и Украина, претставувајќи го како договор на двете страни. Но од Киев следуваа поинакви пораки: Зеленски рече дека Украина е подготвена да ги запре нападите врз руските рафинерии доколку Москва ги прекине нападите врз украинските енергетски објекти. Значи, наместо безусловно прифаќање на американската иницијатива, украинскиот претседател постави принцип на заемност.
Разликата не е само во дипломатската формулација. За Украина, енергетската инфраструктура е дел од воената одржливост на државата, но и од секојдневното преживување на населението, особено во пресрет на зимата. Руските напади врз електроцентралите и другите клучни објекти можат да остават цели градови без струја, греење и вода. Затоа, во Киев сметаат дека не може да се бара воздржаност од украинската страна, додека руските сили продолжуваат со воздушните напади.
Сепак, примирјето беше краткотрајно. По новите руски удари, Зеленски порача дека ограничувањето на украинските напади врз рафинериите е укинато. Во интервју за „Фајненшл тајмс“, тој изјави дека Украина нема повеќе да се воздржува. „Ројтерс“ објави дека по оваа изјава бил пријавен напад врз рафинеријата во Рјазанската Област.
Така, иницијативата на Трамп не успеа да воспостави траен механизам за запирање на нападите врз енергетските објекти. Дополнителен проблем е што не беше јасно дефинирано како ќе се проверува почитувањето на примирјето, кој ќе утврдува евентуални прекршувања и какви последици би следувале за страната што нема да ги исполни преземените обврски.
Вашингтон го ограничува притисокот врз Москва, Киев се чувствува
предадено
Спорот околу рафинериите се одвива во момент кога односите меѓу Зеленски и Трамп се дополнително оптоварени со прашањето за американската воена и разузнавачка поддршка. Украинскиот претседател изрази чувство дека Вашингтон ја напушта Украина во момент кога таа се соочува со нови руски напади.
Зеленски особено реагираше на ограничувањата на сателитските комуникации „Старлинк“ и воениот систем „Старшилд“, кои се важни за комуникациите на украинските сили. Тој побара обновување на пристапот и предупреди дека нарушувањето на овие системи може да ја ослабне украинската одбрана. Илон Маск, сопственикот на „Спејс икс“, одговори дека „Старшилд“ е под контрола на американската влада и дека за ограничувањата одлучуваат американските воени власти, а конечната одлука е кај претседателот на САД.
Според Зеленски, украинските воени претставници добиле предупредувања дека разузнавачката размена би можела да биде ограничена доколку Украина продолжи со нападите врз руската енергетска инфраструктура. Американската администрација, од своја страна, негираше дека намерно го намалила споделувањето разузнавачки информации. Сепак, самото појавување на вакви обвинувања покажува колку длабока станала недовербата меѓу досегашните партнери.
Киев во исто време ги обвини сојузниците дека не добил навремени предупредувања за руските балистички ракетни напади врз украинските градови. Украинските власти тврдат дека доцните предупредувања го отежнале организирањето на одбраната и заштитата на населението. Зеленски ги оцени ваквите пропусти како неправедни, особено во момент кога од Украина се бара да се воздржува од сопствените напади.
Во меѓувреме Трамп продолжи да го критикува Зеленски. Американскиот претседател ги поврза украинските напади врз руските рафинерии со растот на цените на дизелот и порача дека Киев треба да престане со нив. Притоа, неговите јавни пораки и обидите за договори со Москва создадоа впечаток дека американската администрација е подготвена да врши посилен притисок врз украинското раководство отколку врз Кремљ.
Маск бара повлекување на Зеленски, војната ја продлабочува кризата
Дополнителен притисок врз украинскиот претседател доаѓа од Илон Маск, кој повторно јавно побара Зеленски да се повлече од функцијата. Маск напиша на социјалната мрежа Икс дека е време украинскиот претседател да си замине, тврдејќи дека без негово повлекување ќе продолжат масовните убиства. Изјавата доаѓа во момент кога неговата компанија и сателитските услуги што ги обезбедува се дел од поширокиот спор за американската поддршка на Украина.
Таквиот настап ја засилува политичката димензија на кризата. Маск не е избран политички претставник, но неговата технолошка инфраструктура има значајна улога во воените комуникации на Украина. Затоа, неговите јавни повици и спорот околу сателитските услуги добиваат тежина што ја надминува вообичаената размена на политички пораки на социјалните мрежи.
Од друга страна, притисокот врз Зеленски не ги менува основните украински безбедносни пресметки. Киев смета дека нападите врз руските рафинерии ја намалуваат способноста на Москва да ги финансира воените операции и дека нивното запирање без соодветен руски чекор би ѝ овозможило на Русија да ја задржи предноста во нападите врз украинската инфраструктура. Во претходни анализи на „Гардијан“, воени аналитичари оценија дека Украина има малку причини да продолжи со воздржаност додека руските напади врз нејзините градови и енергетски објекти траат.
Сепак, нападите врз рафинериите не можат сами по себе да ја решат војната. Тие можат да предизвикаат прекини во производството, пожари и дополнителни трошоци за руската економија, но истовремено го зголемуваат ризикот од нови одмазднички удари. Без договор за заемно почитување на ограничувањата, енергетската инфраструктура останува едно од главните боишта, а цивилното население продолжува да ги трпи последиците.
Најголемата дилема за Зеленски е како да ја задржи способноста за одбрана и одвраќање на Русија, а притоа да не ја изгуби поддршката од САД, од која Украина сè уште во значителна мера зависи. За Трамп, предизвикот е да покаже дека може да посредува во прекинот на огнот, без неговата иницијатива да се сведе на притисок само врз една страна. Москва, пак, добива можност да ја следи растечката недоверба меѓу Киев и Вашингтон и да ја искористи за сопствените цели.
Затоа, распадот на енергетското примирје е повеќе од спор за рафинериите. Тој е показател дека без јасни правила, заемни обврски и механизам за проверка, секоја иницијатива за прекин на огнот може да се претвори во уште една рунда меѓусебни обвинувања. А додека Вашингтон, Киев и Москва се расправаат кој прв треба да отстапи, војната продолжува да ги уништува енергетските системи, да ги загрозува цивилите и да ја оддалечува можноста за траен мир. С.Т.
