Обраќање на раководителот на претставништвото на ЕИБ во земјава за „Нова Македонија“
Земјата е во чекор со своите колеги од Западен Балкан, додека регионот се приближува кон раст од 3 отсто, но нејзиниот вистински тест не лежи само во бројките. Растот на С. Македонија е проектиран на 3,2 отсто во 2026 година, поттикнат од зголемувањето на платите, силните јавни инвестиции и големите надградби на транспортот, како што е модернизацијата на железничкиот коридор VIII, поддржана од ЕИБ Глобално. Сепак, сѐ уште има предизвици. Слабата надворешна побарувачка, заедно со геополитичката неизвесност, лесно би можела да ја поткопа економската динамика. Ранливоста на глобалните трговски циклуси веќе влијае врз индустриското производство и приходите од извоз, нагласувајќи ја потребата од зајакнување на растот однатре. За земјата, ова значи продолжување со реформите за продуктивност, владеење на правото и јавни инвестиции, а наедно и намалување на големината на неформалната економија. А со намалувањето на бројот на квалификувани работници, затворањето на несовпаѓањето на вештините повеќе не е опционално, туку е од суштинско значење за идниот раст.
Паралелно, пристигна Механизмот за приспособување на јаглеродните граници (CBAM) на ЕУ, преобликувајќи го полето за игра за околу 250 македонски извозници во енергетски интензивните сектори како што се челикот и алуминиумот. Иако фирмите сега се соочуваат со нови барања за пресметка, верификација и известување за емисиите, оваа промена исто така е можност што се појавува еднаш во генерацијата: поттик кон почисти технологии, пониски сметки за енергија и долгорочна конкурентност за компаниите што се подготвени да се адаптираат.
Комбинирање советување и финансии за скалирање на адаптацијата
За да се поддржат бизнисите низ оваа транзиција, се појавуваат нови алатки. Развиен од Стопанската комора во партнерство со Европската инвестициска банка (ЕИБ Глобално) и Делегацијата на ЕУ, Водичот за декарбонизација им нуди на компаниите практичен план, заедно со калкулатор за јаглероден отпечаток и регулаторни упатства. Алатката, исто така, ги насочува компаниите кон можностите за финансирање, што е клучен фактор за надградба на опремата и модернизација на процесите.
Во тој контекст, ЕИБ Глобално го зголеми зеленото финансирање во текот на изминатите 18 месеци, заедно со Развојната банка на С. Македонија и партнерите од комерцијалното банкарство, насочувајќи 100 милиони евра кон декарбонизација на мали и средни претпријатија и поддржувајќи повеќе од 50 проекти за обновлива енергија со вкупен капацитет од 105 мегавати. Вкупно, оваа кредитна линија поддржа 274 македонски компании во 24 општини, одржувајќи 17.961 локално работно место и создавајќи 298 нови. Постепено, можеме да видиме дека македонските компании стануваат важни придонесувачи на патот на декарбонизација на земјата, особено преку енергетска ефикасност и усвојување обновлива енергија. Банките, во меѓувреме, почнуваат да интегрираат процени на климатскиот ризик со поддршка на нашата програма „Зазеленување на финансиските системи“, помагајќи им на фирмите да ги обезбедат своите операции за иднината со усвојување стратегии за зелена транзиција.
Климатската отпорност во фокус
Овие напори за адаптација и ублажување се од суштинско значење, бидејќи С. Македонија останува многу ранлива на климатските промени, регулаторните шокови и екстремните временски настани. Климатските катастрофи предизвикаа штета од околу 560 милиони евра во текот на изминатите 20 години, со приближно 6,4 милијарди евра инвестиции за адаптација потребни во текот на следната деценија.
За да се зајакне отпорноста на климатските промени, ЕИБ Глобално финансира заем од 50 милиони евра за изградба и надградба на инфраструктурата за водоснабдување, отпадни води и заштита од поплави во 80 општини низ целата земја. Ова ќе ги подобри покриеноста, квалитетот и отпорноста на климатските промени на услугите за вода и санитарни услуги, од кои ќе имаат корист околу 700.000 луѓе. Покрај тоа, се очекува новата постројка за третман на отпадни води што е во изградба во Скопјe да опслужи над половина милион жители, да обезбеди приближно 75 отсто од националниот капацитет за третман на отпадни води и на крајот да пречисти 90 отсто од отпадните води во главниот град. Финансирањето на проектот доаѓа од заеми од 126 милиони евра од ЕИБ Глобално (како главен финансиер) и ЕБОР, дополнети со грант од ЕУ од 70 милиони евра во рамките на Инвестициската рамка за Западен Балкан.
Генерално, зелената транзиција напредува. С.Македонија постигнува напредок во обновливите извори на енергија, управувањето со климата и реформите на циркуларната економија, иако сè уште заостанува зад просекот на ЕУ. Процените покажуваат дека емисиите се намалуваат за само 1,47 отсто годишно; што е побавно од годишното намалување од 4 отсто потребно за да се остане на вистинскиот пат кон нето нула до 2050 година. Постигнувањето на оваа цел ќе бара постепено укинување на јагленот, проширување на сончевата и ветерната енергија, длабоки надградби на енергетската ефикасност и праведна транзиција за регионите зависни од јаглен. Потребата за инвестиции од 6,4 милијарди евра е голема, но цената на неактивноста е многу поголема.
ЕИБ Глобално ќе ослободи нови средства за зелената транзиција на земјата
Како климатска банка на ЕУ, активно бараме можности за финансирање нови проекти за обновлива енергија во С.Македонија и проширување на своите зелени кредитни линии за компаниите. Во 2025 година, Групацијата ЕИБ испорача 11 милијарди евра за обновлива енергија низ целиот свет, доволно за напојување 17 милиони дома. Со нашиот претстоен Фонд за иновации и зелена трансформација за Западен Балкан од 187 милиони евра, компаниите ќе можат да пристапат до прифатливо финансирање за климатски акции, дигитални, иновативни и одржливи проекти.
С. Македонија има капацитет да ја забрза својата траекторија за декарбонизација преку одржливи реформи, проширен пристап до прифатливи зелени финансии и подлабока јавно-приватна соработка. Земјата има корист од силната поддршка од ЕУ во рамките на пристапот „Тим Европа“, кој мобилизира значителни ресурси за нејзината трансформација. Откако веќе инвестираше 1,6 милијарда евра во С. Македонија, ЕИБ Глобално ја продлабочува својата поддршка за унапредување на зелените цели, економскиот развој и интеграцијата во ЕУ. Банката останува целосно посветена на тесна соработка со сите засегнати страни – без разлика дали се во јавниот сектор, приватниот сектор или во граѓанското општество – за да се постигнат овие амбициозни цели и да се поттикнат подобри услови за живот за заедниците низ целата земја.
Автор: Бјорн Габриел, раководител на претставништвото на ЕИБ
