Историјата на СП ќе се пишува на тревен терен што научниците го усовршуваа со децении

ФУДБАЛ

• Тие создадоа сцена за да се одвива драмата, а сега останува играчите да видат чии соништа ќе се остварат

На Светското првенство (СП) во фудбал, кое почнува наскоро, тревата на која ќе се играат 104-те натпревари има витална, но често занемарена улога. Научници хранеле, коселе и газеле километри трева за да го направат тоа како што треба, а кодомаќините САД, Канада и Мексико донесоа и тим специјалисти за да се осигурат дека нема да има забелешки, пишува „Би-би-си“. Во текот на изминатите осум години, истражувачите отскокнуваа топки, газеа со копачки и грубо тестираа делови од трева во потрага по совршена трева. Тие хранеа, полеваа и негуваа различни мешавини од видови трева и мереа тревни листови милиметар по милиметар за да ја пронајдат нивната совршена должина.
– Тоа е голем притисок – вели Џон Сорочан, професор на Универзитетот во Тенеси, кој е ангажиран од Светската фудбалска федерација (ФИФА) да помогне во надгледувањето на растот, инсталацијата и грижата за тревните терени на сите 16 стадиони за СП 2026, вклучувајќи пет покриени.

Тепих

Кумулативниот резултат од повеќе од 170 различни експерименти спроведени од Сорочан и од неговите колеги истражувачи ќе биде ставен на тест. Тие се темелат на децении истражувања за науката за одгледување и поставување трева на спортски терени. Сепак, тревните терени што ги развиле за различните стадиони низ САД, Канада и Мексико ќе бидат газени од 22 играчи истовремено повеќе од 90 минути по меч, на 104 натпревари. Амбициите на најдобрите светски фудбалери и милијардите навивачи низ целиот свет ќе зависат од тоа како ќе издржи тревата. Само пет милиметри можат да одредат дали теренот ќе биде беспрекорен природен тепих, што помага во брзото додавање на топката потребен за возбудлива игра, вели Сорочан.
Нему и на неговите колеги им беа потребни часови експериментирање за да ја одредат точната висина на која треба да се коси секој терен. На минијатурни терени во нивните истражувачки капацитети во Ноксвил тие шутираа фудбалски топки од машини, внимателно набљудувајќи и мерејќи ги брзината и отскокнувањето, ставија челична конструкција низ тревата, а фудбалска копачка прикачена на столб можеше да ја удира површината и да ја тестира нејзината еластичност. Истражувачите ја тестираа тревата за тоа како топката комуницира со подлогата и за влечната сила што им ја дава на играчите. Бараа начини да ги минимизираат вдлабнатините за време на мечевите и да ги избегнат влажните места што би можеле да го прекинат текот на играта. Згора, лошата подлога може да има катастрофални последици, што може да доведе до завршување на кариерата за играчи вредни милиони, пишува „Би-би-си“.
Географската распространетост на стадионите значи и дека тревата мора да расте во драматично различни климатски зони, од влажната топлина на Мексико Сити и на Мајами до свежината на Торонто и на Бостон. За да се справат со ова, истражувачите развија коренови системи, методи за наводнување и распореди за одржување што се специфични за секоја локација. Тие тестираа и различни видови трева за да го пронајдат идеалниот тип за условите. Во потоплите клими тревата ќе се состои од бермудска трева, а постудените клими ќе имаат мешавина од кентаки сина трева и повеќегодишна `ржана трева. Сорочан и неговиот тим утврдија дека терените со бермудска трева треба да се искосат малку пократко, бидејќи се погусти и се сушат побрзо. За да се помогне терените да бидат поуниформни и потрајни, пластични влакна слични на оние што се користат во вештачката трева се вткаени во терените.
Сепак, фудбалерите што играат во Европа, каде што терените обично се со трева од студена клима, може да бидат изненадени кога ќе стапнат на терен со трева од Бермудските Острови во Мајами или во Канзас Сити.
– Ќе го погледнат ова и ќе речат: „Ова не е она што го имам во Германија, ова е повеќе како голф-терен“ – вели Сорочан. Секое игралиште ќе биде малку различно, признава тој. Но, поради неговото истражување, тој верува дека варијацијата ќе биде минимална.
– Тоа е само огромен обем привремени терени што ќе се градат одеднаш – вели Треј Роџерс, професор на Државниот универзитет во Мичиген, кој му помага на Сорочан во подготовките за СП 2026.
Терените мора да бидат совршени. ФИФА ја стави својата доверба во Сорочан и во Роџерс, познати во областа на науката за трева. Двајцата никогаш не се соочиле со предизвик како СП 2026 и влоговите се високи, пишува „Би-би-си“. Но ова не е првпат да постават трева за најголемата фудбалска сцена.

„Гуруто на тревата“

Роџерс се вљуби во тревата работејќи на голф-терен на американскиот југ. Но неговиот трансфер кон фудбалот се случи во 1992 година, кога ФИФА бараше помош за инсталирање тревен терен во Мичиген за четири меча на СП 1994. Стадионот беше дом на НФЛ-тимот Детроит лајонс, кој играше на вештачка трева. Како и многу Американци, Роџерс не знаеше ништо за најголемиот спортски настан на планетата.
– Ги изговорив познатите зборови што никој никогаш не ми дозволува да ги заборавам: „Што е Светско првенство?“ – вели Роџерс.
ФИФА го избра Роџерс да биде задолжен за одгледување и за инсталирање тревен терен во стадионот. По серија експерименти, неговиот тим на Државниот универзитет во Мичиген одлучи да одгледува мешавина од кентаки сина трева и повеќегодишна `ржана трева во песоклива почва. Песокот би помогнал во дренажата, а двата вида трева би можеле да растат во студена клима со релативно малку директна сончева светлина. Роџерс и неговите колеги засадија семе надвор во 1.994 шестаголници. Потребни беа илјадници часови работа, од кои голем дел рачно. Сорочан беше студент што работеше на проектот.
– Буквално бев тој што го тапкаше песокот – вели Сорочан.
Шестаголните модули беа една од најголемите иновации на тимот. Корењата на тревата можеа да се задржат недопрени кога деловите од тревата ќе се преместеа во куполата. Тоа беше првпат природно тревно поле да се инсталира врз вештачко игралиште на покриен стадион. Кога Роџерс гледаше како еден тим влегува за првиот тренинг, тој не го прегледа теренот. Очигледно, се чинеше нормален. Роџерс го сметаше проектот за успешен. Тоа му го донесе прекарот гуруто на тревата. Но на крајот од СП 1994, Сорочан се искачи на врвот на куполата и погледна надолу кон теренот.
– Можеше да се види абењето на теренот. Помислив, како да го направиме тоа подобро? – вели Сорочан.
И кога ФИФА контактираше со Сорочан во 2018 година за помош за СП 2026, тој ги замоли Роџерс и Државниот универзитет во Мичиген да му се придружат. Она што требаше да го извршат ја направи нивната работа на Силвердоум во 1994 година да изгледа како проект за детски саем за наука.

Морска алга и силициум диоксид

Обично, тресет се одгледува што е можно полокално во почва слична на онаа каде што ќе се инсталира. Чинот на косење и поместување на тревата може да предизвикува стрес кај растенијата и често треба недели за да закрепнат. Сепак, на СП многу од терените ќе бидат поставени само 10 дена пред нивниот прв меч. Растечката фарма за трева на Џо Вилкинс е одговорна за терените во Далас, Атланта и во Хјустон, домаќини на повеќе од една четвртина од мечевите. Стадионите се покриени и не допира директна сончева светлина до терените.
– Тие се најголем предизвик – вели Вилкинс, чиј дедо ја основал компанијата „Грин Вали Терф“ во 1962 година.
За да ја подготви тревата, персоналот на Вилкинс засадил семе во песок врз тенка пластика. Ова помага да се заштитат корењата кога се собираат и да се намали шокот што го доживуваат растенијата. Во текот на следните недели, работниците ја полеваат и ја косат тревата внимателно, додавајќи фунгицид, ѓубриво, хумати, морска алга и силициум диоксид.
– Тревата никогаш нема слободен ден – вели Вилкинс.
Сорочан неколку пати ја посети компанијата „Грин Вали Терф“, а Вилкинс испрати трева до Универзитетот во Тенеси за да му помогне на Сорочан во експериментите. Таму, тимот изгради најсовремена куќа за сенка за да ги реплицира условите во внатрешноста на покриен стадион, а Државниот универзитет во Мичиген користеше асфалтна подлога за да го реплицира поставувањето трева на подовите на стадионите. За да се стабилизира тревата на отворените стадиони, под цврст слој песок се поставува чакалска основа, на која потоа се поставува тревата. За привремените терени поставени врз вештачките површини наместо чакалска основа се користи меѓусебно поврзана пластична мрежа и ткаена пластична фолија за да се обезбеди соодветна дренажа.
Вилкинс и неговиот персонал сега го преземаат макотрпниот процес на сечење и виткање во ролни на тревата, ја сечат тревата на ленти од 1,2 метар, чекаат додека сонцето не зајде за да се исуши тревата, а потоа ја виткаат и ја товарат во камиони ладилници. Во исто време, десетици други камиони ладилници превезуваат над еден милион квадратни метри трева од неколку рурални фарми за трева до стадиони низ Северна Америка.
– Никогаш во мојата кариера не сум направил нешто толку големо – рече Алан Фергусон, виш менаџер за управување со терени во ФИФА.

Хранење на тревата

Откако ќе се одмота тревата на покриените стадиони, магента ќе го покрие целиот терен, кој ќе зрачи од десетици метални шипки само неколку метри над тревата. Овие ЛЕД-светла за растење можат да се поместуваат за да ѝ обезбедат на тревата енергија што ѝ е потребна за да расте. Одгледувањето трева без директна сончева светлина е многу полесно денес отколку што беше за СП 1994, поради напредокот на технологијата. Клупското СП 2025, исто така, обезбеди делумна проба. Истражувачите на трева користеа многу од истите материјали, техники и работници што се користеа годинава. Иако имаше неколку забелешки за квалитетот на терените на клупскиот турнир од играчите и од тренерите, ФИФА инсистираше дека тие ги исполнуваат меѓународните стандарди за тестирање, пишува „Би-би-си“.
ФИФА вложи повеќе од пет милиони долари за истражување на тревата за СП 2026, според Фергусон. Тоа се многу пари за нешто за кое малкумина дури и помислуваат кога ја гледаат драмата на најпрестижното фудбалско натпреварување, пишува „Би-би-си“. Роџерс се надева дека на долг рок, истражувањето што го направија тој и Сорочан ќе доведе до пошироки подобрувања во начинот на кој тревата се користи во спортот на многу нивоа. Роџерс и Сорочан знаат дека добро негуваната трева е нежна и отпорна, може да му помогне на напаѓачот додека прави остар рез со топката и да му олесни на голманот при блескава одбрана. Тие создадоа сцена за да се одвива драмата. Сега останува играчите да видат чии соништа ќе се остварат, пишува „Би-би-си“. Н.М.