Во едно македонско село, стар лозар по име Јован секоја година на Свети Трифун излегувал во лозјето со своите внуци. Децата носеле погача и свеќа, а тој шише со црвено вино. Кога ја сечел првата гранка, секогаш велел: „Оваа лозинка е како нашата фамилија, ако ја негуваме, ќе ни даде плод, ако ја заборавиме, ќе се исуши“. Потоа ја прскал лозата со вино и им објаснувал на децата дека тоа е како да ја враќаш радоста назад на земјата, за таа пак да ти ја врати. Години подоцна, еден од тие внуци станал вински претприемач и го носел македонското вино на светските пазари. Кога го прашале што го инспирирало, тој одговорил: „Со секое шише што го отворам, како да го слушам дедо ми како вели – лозата е фамилија, а виното е нашата приказна“.
Свети Трифун е повеќе од празник, тој е жива метафора за врската меѓу човекот и земјата, меѓу верата и трудот, меѓу надежта и плодот. На 14 февруари, кога лозарите излегуваат во лозјата со погача, свеќа и вино, тие не извршуваат само ритуал туку го потврдуваат континуитетот на една цивилизациска меморија. Сечењето на лозата и прскањето со вино е чин на благослов, но и на симболична жртва – виното, кое е плод на минатата година, се враќа на земјата како залог за иднината. Во тој гест се содржи целата филозофија на македонскиот лозар: трудот е постојан, надежта секогаш е нова, а верата е мост меѓу генерациите.
Македонското вино, пак, е најсилниот амбасадор на оваа традиција. Од античките времиња кога Македонија била позната како земја на лозата, преку Римската Империја, која го препознала регионот како вински центар, па сè до југословенскиот период кога Македонија произведувала две третини од виното во федерацијата, лозата е константа на идентитетот. Денес, со над дваесет илјади хектари винови насади, со региони како Поврадарие, Пелагонија и Охридско, Македонија ја продолжува таа приказна. Црвеното вино доминира, но симболиката е поширока: секоја чаша е сведоштво за сонцето, за земјата и за луѓето што ја обликуваат.
Она што ја прави оваа врска уште посилна е фактот дека празникот и виното не се само економија или религија туку културна меморија. Свети Трифун е празник на заедништво – селото се собира, лозарите се благословуваат, а виното се дели. Тоа е чин на колективна надеж. Виното, пак, е мост кон светот – македонскиот бренд, кој може да ја раскаже приказната за земјата на сонцето и лозата. Но тука се отвора и критичка нишка – дали како држава и општество доволно вложуваме во винскиот туризам, во брендирањето и промоцијата? Ако виното е наш најсилен амбасадор, тогаш Свети Трифун е наш најсилен дипломат – празник што ја носи симболиката на плодноста, но и на идентитетот.
Затоа, кога денес зборуваме за Свети Трифун и македонското вино, не зборуваме само за традиција туку за стратегија на културно преживување. Во секоја лозарска гранка има историја, во секоја чаша има идентитет, а во секој празник има порака – Македонија е земја што се гради врз лозата, врз виното и врз верата дека трудот и надежта секогаш ќе дадат плод. Свети Трифун и македонското вино се две нишки што се преплетуваат во една жива културна ткаенина – празникот е корен, а виното е плод. Ако ги погледнеме старите обичаи, ќе видиме како лозарите со погача, свеќа и вино излегуваат во лозјата, сечат гранка и ја прскаат со вино, верувајќи дека со тој чин ја благословуваат идната жетва. Тоа е ритуал на заедништво, на вера во плодноста и на симболична жртва: виното од минатата година се враќа на земјата како залог за новата. Денес, пак, современите вински практики носат друга димензија – механизација, модерни технологии за ферментација, маркетинг и вински туризам. Но суштината останува иста: лозата е центарот на идентитетот, а виното е неговиот амбасадор.
Во старите обичаи, лозарот е и свештеник и земјоделец – неговиот гест е молитва и труд во едно. Во современите практики, лозарот е и претприемач и дипломат – неговото вино патува низ светот, носејќи ја приказната за Македонија. Паралелата е јасна: некогаш лозата се благословувала со свеќа и молитва, денес се благословува со инвестиции и стратегии за извоз. Но и тогаш и сега, суштината е надежта дека лозата ќе даде плод и дека тој плод ќе биде мост меѓу луѓето. Свети Трифун е празник на заедништво во селото, а винските фестивали денес се празник на заедништво меѓу нациите. Во едниот случај, лозарот ја носи гранката дома како симбол на плодност, во другиот случај, шишето со македонско вино ја носи истата порака на светските пазари.
Оваа динамика покажува дека традицијата не е нешто застојано, туку жив организам што се менува со времето. Старите обичаи и современите практики не се спротивставени, туку се дополнуваат: едните ја чуваат духовната симболика, другите ја градат економската сила. Во нивната спојка се крие вистинската моќ на македонското вино – тоа е истовремено молитва и стратегија, симбол и бренд, културна меморија и економска иднина.
Лозата е жива метафора за македонската истрајност – секоја гранка што се сече на Свети Трифун е како збор во една долга песна што ја пеат генерациите. Таа песна не престанува, само се надградува: некогаш со свеќа и молитва, денес со машини и маркетинг, но секогаш со истата надеж дека плодот ќе биде богат и ќе ја пренесе приказната понатаму. Виното е крвта на таа песна – црвено, густо, полно со сонце и земја, со радост и тага, со историја и иднина. Во секоја чаша има дел од Македонија, дел од трудот на лозарот, дел од молитвата на селото и дел од амбицијата на современиот вински претприемач. Свети Трифун е празник што ја чува духовната симболика, а винските фестивали и туризмот ја градат економската сила. Во нивната спојка се крие вистинската моќ: лозата е корен, виното е плод, а Македонија е дрво што расте меѓу минатото и иднината. И затоа секојпат кога лозарот ја прска лозата со вино, тој не благословува само жетва – тој благословува истрајност, идентитет и надеж дека македонската приказна ќе продолжи да се пие и да се раскажува низ векови.
