- Западот, кој со децении ја оправдуваше својата агресивна политика со наводна морална надмоќ, денес се соочува со сопствениот биланс. Држави разурнати од интервенции, региони во постојан конфликт и свет што сè помалку верува во западните зборови. Демократијата, користена како оправдување за војни, ја изгуби својата морална тежина
Европа со децении живееше во уверување дека историјата ѝ припаѓа. Дека либералната демократија е врвот на цивилизацискиот развој и дека светот мора да се уреди според нејзините правила. Тој наратив беше проследен со самодоверба, но и со заборав – заборав на сопственото минато и на методите со кои таа доминација се одржуваше.
Зашто ако нешто ја дефинира модерната западна историја, тоа не се вредностите, туку војните.
Од Втората светска војна наваму, Западот – предводен од САД и поддржан од Европа – постојано ја презема улогата на „светски полицаец“. Под различни изговори: борба за демократија, за човекови права, за стабилност, за безбедност. Но резултатот речиси секогаш е ист: воени интервенции, рушење држави, промена на режими и долгорочен хаос.
Кореја, Виетнам, Ирак, Авганистан, Либија, Сирија, Југославија… Списокот е долг, а трагите се длабоки. Западот не само што водеше војни – тој системски го нормализираше конфликтот како политичка алатка. Војната стана продолжение на политиката со други средства, а Европа, иако често без директна команда, беше неизбежен соучесник.
Во истиот тој период, Кина водеше сосема поинаков курс. Без освојувачки походи. Без воени интервенции на туѓа територија. Без окупации и „хуманитарни бомбардирања“. Со децении Кина не зазеде ниту една држава, не урна ниту еден режим и не се постави како арбитер на туѓите судбини. Додека Западот црташе мапи со крв, Кина црташе планови со бројки. Оваа разлика не е случајна – таа е суштинска.
Кина никогаш не се обиде да владее во светот со сила. Наместо тоа, таа избра економија, инфраструктура и трговија како инструменти на влијание. Патишта наместо тенкови. Договори наместо ултиматуми. Долгорочни инвестиции наместо краткорочни воени „победи“.
И токму тука лежи најголемата иронија на денешниот светски поредок.
Западот, кој со децении ја оправдуваше својата агресивна политика со наводна морална надмоќ, денес се соочува со сопствениот биланс. Држави разурнати од интервенции, региони во постојан конфликт и свет што сè помалку верува во западните зборови. Демократијата, користена како оправдување за војни, ја изгуби својата морална тежина.
Европа особено. Континент што проповедаше мир, а учествуваше во војни. Кој зборуваше за право, а поддржуваше санкции и колективни казни. Кој зборуваше за суверенитет, а молчеше кога држави беа бомбардирани без мандат.
Во меѓувреме, Кина тивко растеше. Без да биде „светски полицаец“. Без да дели лекции. Без да држи говори за морал.
И денес, кога глобалниот систем се ниша, токму таа држава – која не водеше војни и не освојуваше територии – се покажува како столб на стабилност. Европа, исцрпена од сопствените противречности и од долгогодишната зависност од американската политика, сега го бара економскиот спас токму кај Кина.
Иронијата е целосна: оние што со децении го глумеа чувар на светскиот ред, денес немаат одговор. Оние што водеа војни во име на демократијата, денес ја губат економската битка. А оние што не испукаа ниту еден куршум надвор од своите граници, денес диктираат темпо.
Комунизмот, во својата кинеска форма, не победи со сила. Тој победи затоа што не ја користеше силата како примарен инструмент. Победи затоа што не се обиде да го контролира светот преку страв, туку преку интерес.
Европа, пак, не падна затоа што беше нападната. Таа падна затоа што со години веруваше дека може да биде морална и воена сила истовремено. Дека може да биде проповедник на мир и сојузник на војна. Историјата ја казни таа противречност.
Светскиот поредок не се промени со експлозија. Се промени со споредба. И таа споредба е брутално јасна: Западот владееше со војни, Кина напредуваше без нив. Комунизмот победи без куршум, Европа падна сама.
