Рецензија
- „Сират“ следи авантура набиена со емоционална тензија во која Луис со својот син Естебан се впушта во пустината на југот на Мароко во потрага по исчезнатата ќерка Марина. Потрагата почнува на еден култен рејв-собир изгубен меѓу пустината – експлозија од звук, тела и рејв – а продолжува како сурово, речиси мистично патување низ пејзаж што ја голта надежта. Ова не е класична потрага; тоа е метафизичка одисеја за копнежот, вината и кревката човечка потреба да се најде смисла во пустошот
Во година богата со филмови, меѓу кои се издвојуваат наслови како „Една битка покрај друга“, „Сентиментална вредност“, „Нема друг избор“, „Тоа беше само несреќен случај“, филмови што се издвојуваат како фаворити на претстојните филмски фестивали, филмот „Сират“ („Sirāt“) на речиси анонимниот француски режисер Оливер Лаксе некако помина незабележан од филмската публика, која засега не му ја даде заслужената важност.
Во време кога современото кино сè почесто се губи меѓу формули, франшизи и безбедни авторски решенија и клишеа, ретко се појавува филм што не бара внимание, туку го освојува. Филм што не се труди да биде „важен“, а сепак станува неминовен. „Сират“ е токму такво дело – сурово, хипнотично и длабоко човечко искуство што потсетува зошто киното сè уште има моќ да биде уметност, ритуал и потрес во исто време. Не дека горенаведените фаворити не се добри, далеку од тоа, но и покрај нивниот веќе докажан квалитет, „Сират“ сепак успеа да се издвои како нешто што долго ќе остане во сеќавањата на вистинските филмски љубители. Едноставно, овој филм го има „тоа“ филмското во себе.
Зад овој филм стои режисерот Оливер Лаксе, автор што долго време постоеше како тивка фигура на фестивалската сцена – познат на критичарите, но речиси невидлив за пошироката публика. Неговите претходни филмови беа минималистички, строги и радикално авторски, но со „Сират“ Лаксе прави нешто ретко: создава филм што останува бескомпромисно личен, а истовремено експлодира како културен и критички феномен. Ова не е пробив што доаѓа со компромис, туку со храброст – и токму затоа „Сират“ се наметнува како филм на годината.
Содржина и тематика
„Сират“ следи авантура набиена со емоционална тензија во која Луис со својот син Естебан се впушта во пустината на југот на Мароко во потрага по исчезнатата ќерка Марина. Потрагата почнува на еден култен рејв-собир изгубен меѓу пустината – експлозија од звук, тела и рејв – а продолжува како сурово, речиси мистично патување низ пејзаж што ја голта надежта. Ова не е класична потрага; тоа е метафизичка одисеја за копнежот, вината и кревката човечка потреба да се најде смисла во пустошот.
Актерска екипа
Предводена од моќната изведба на Серхи Лопез како Луис, актерската игра е потполно лишена од патетика и театралност. Лопез носи тивка, потисната болка што пулсира во секој негов поглед и движење. Бруно Нуњез Архона како Естебан е извонредно природен, создавајќи однос татко–син што е истовремено нежен и кревок. Споредните ликови, дел од номадска рејв-заедница, не се декор – тие се суштински дел од светот што филмот го гради, живи фрагменти од една изгубена генерација. Во нивните фигури се гледа сета патина собрана во годините поминати низ разни фестивали и рејвови. Нивниот живот е помеѓу моќните звучници и на четирите тркала на нивните комбиња што се нивни подвижни домови со кои трагаат по нови авантури. Нивните лица се истрошени и со земјена боја поради секојдневното користење халуциногени дроги, кои се неизбежен декор за транс-забавите, но во тие лица се наѕираат надеж, човечност и искрена желба да се помогне.
Режија и сценарио
Режијата на Лаксе е прецизна, стрплива и длабоко вознемирувачка. Камерата не набљудува од дистанца – таа е втурната во прашината, потта и темнината. Таа пулсира заедно со хипнотичните ритми на транс-музиката. Сценариото, напишано со Сантијаго Филол, одбива класична драматургија и се развива како духовно искуство: тивко, фрагментирано, но со силна внатрешна логика. „Сират“ не објаснува – тој чувствува.
Како шпанско-француска копродукција поддржана од продукциската куќа на браќата Алмодовар, филмот изгледа аскетски, но никогаш сиромашно. Пејзажите на пустината се снименi како апокалиптичка поезија – простор што е истовремено реален и метафизички. Секој кадар носи тежина, секоја тишина има значење.
Музиката – срцето на „Сират“
Музиката во „Сират“ не е придружба – таа е двигател, јазик и емоционален мотор на филмот. Композициите на артистот Кендинг Реј – инаку, познат на електронската сцена по своите хипнотични, авангардни продукции, еден од најзначајните автори на современата експериментална електронска сцена, се создадени во тесна соработка со режисерот и се интегрирани уште во фазата на сценарио и монтажа. Ова не е музика што е додадена „по потреба“, туку звук што ја обликува самата структура на филмот.
Техноритмите се минималистички, длабоки и монотонo повторливи, често базирани на ниски фреквенции што физички се чувствуваат во телото. Во сцените со рејв-заедницата, звукот е намерно пренагласен, речиси агресивен, создавајќи чувство на колективен транс и губење на индивидуалниот идентитет. Во моментите на тишина, пак, отсутноста на музика дејствува еднакво силно – како ехо на изгубената смисла.
Звучниот дизајн е третиран како драматуршки алат: моторите, чекорите во песокот, ветерот и басот се преплетуваат во еден континуиран аудиопејзаж. Музиката функционира како современ духовен обред, како технолитургија во свет што повеќе не верува, но очајно бара спас. Ретко кој филм во последните години ја користи електронската музика со ваква авторска дисциплина и концептуална длабочина. Музичкиот дискурс во „Сират“ е брутален и неповторлив, што го прави овој филм навистина уникатен.
Заклучок
„Сират“ е редок филм што не се мери според трендовите на своето време, туку стои спроти нив. Со моќна режија, извонредни актерски интерпретации, радикално искрено сценарио и музика што ја носи целата тежина на трагичната приказна, ова е дело што се издвојува од сè што можеше да се види во изминатата година.
Без двоумење, „Сират“ не е само најдобриот филм на 2025 година – туку и еден од оние филмови што остануваат како репер за тоа што киното може да биде кога авторот не се плаши да оди по сопствениот опасен и свет пат.
