Н.Е. Г-ЃА ЏИАНГ СИАОЈАН, АМБАСАДОРКА НА НР КИНА ВО МАКЕДОНИЈА
- Едно од најважните искуства што стои зад транзицијата на Кина во науката и технологијата, од следбеник во рамноправен партнер – и сè повеќе лидер – лежи во вклучувањето на научниот и технолошкиот развој во националните стратегии и формулирањето и спроведувањето последователни петгодишни планови на добро координиран начин
Во својата новогодишна порака за 2026 година, претседателот Си Џинпинг претстави голема визија за градењето на Кина во водечка научна и технолошка сила, истакнувајќи дека иновациите станаа клучниот двигател на висококвалитетниот развој и ја турнаа Кина во редовите на најбрзо растечките економии водени од иновации во светот.
Едно од најважните искуства што стои зад транзицијата на Кина во науката и технологијата, од следбеник во рамноправен партнер – и сè повеќе лидер – лежи во вклучувањето на научниот и технолошкиот развој во националните стратегии и формулирањето и спроведувањето последователни петгодишни планови на добро координиран начин. Од 1953 година, Кина формулирала и имплементирала четиринаесет петгодишни плана, кои помогнале во градењето консензус за развој, во поставувањето стратешка насока, оптимизирањето на распределбата на ресурсите и обезбедувањето силни насоки и институционална поддршка за научен и технолошки напредок. Од повикот за „марш кон науката“ до признавањето дека „науката и технологијата ја сочинуваат примарната продуктивна сила“, од стратегијата за подмладување на нацијата преку наука и образование до градењето на земја водена од иновации и спроведување на стратегијата за развој водена од иновации, од високотехнолошките откритија во рамките на Националната програма за високотехнолошко истражување и развој (Програма 863) за време на периодот на седмиот петгодишен план до нагласувањето на научната и технолошката самодоверба и самозајакнување во 14-от петгодишен план, визијата на Кина за науката и технологијата постојано се спроведува во конкретна акција.
Во текот на изминатите пет години, целокупната научна и технолошка сила на Кина продолжи да расте, поставувајќи сè поцврста основа за да стане научна и технолошка сила. Според новообјавеното рангирање на „Нејчр индекс 2025 рисрч лидерс“ (Nature Index 2025 Research Leaders), Кина и понатаму е водечка земја во светот по висококвалитетни истражувачки резултати и продолжува да го проширува своето водство. Кина се искачи на 10-то место на глобално ниво во Глобалниот индекс на иновации, додека кластерот за иновации Шенџен-Хонгконг-Гуангџоу сега е на прво место меѓу сите глобални кластери за иновации. Кина е рангирана на првото место во светот пет години по ред и по бројот на трудови објавени во меѓународни списанија на високо ниво и по меѓународни пријави за патенти. Бројот на високотехнолошки претпријатија надмина 500.000. Во ранг-листата на 2024 година „Нејчр индекс сајенс ситис“ (Nature Index-Science Cities), објавена минатиот ноември, шест кинески града влегоа во првите десет на глобално ниво.
Во текот на изминатите пет години, Кина оствари чести достигнувања во клучните технолошки области, со силен импулс за новите квалитетни производствени сили. Вселенската станица „Тиангонг“ започна со редовна работа; „Чанг’е-6“ успешно го заврши првото носење примероци од далечната страна на Месечината; „Хаидоу-1“ ги заврши испитувањата во море на длабочина од 10.000 метри; технологијата 5Г постигна комерцијална примена во голем обем; Навигацискиот сателитски систем „Беиду“ сега обезбедува глобални прецизни услуги; големиот патнички авион „Ц919“ започна со комерцијална работа; производството и продажбата на нови енергетски возила се рангирани на првото место во светот; а брзиот воз „ЦР450“ дополнително ја зајакна водечката позиција на Кина во технологијата за брзи железници. Во меѓувреме, нуклеарната централа од четвртата генерација, прва во светот, започна со комерцијално работење, а Кина е на првото место во светот по инсталиран капацитет на фотоволтаична и ветерна енергија. Сè поголем број врвни технолошки достигнувања се трансформираат во нови квалитетни продуктивни сили, внесувајќи нов импулс во висококвалитетниот развој.
Во текот на изминатите пет години, научните и технолошките достигнувања на Кина сè повеќе беа од корист за егзистенцијата на луѓето, континуирано подобрувајќи ја јавната благосостојба. Системот за општа дијагностика потпомогнат од вештачка интелигенција „Сиаоји“ (Xiaoyi) на „Ајфлајтек“ (iFLYTEK), ги подобри услугите за примарна здравствена заштита, додека „АИ+“-апликациите ги потпомагаат индустриите во сите области. Во текот на 14-от петгодишен план, бројот на иновативно развиените домашни лекови пуштени на пазарот беше 2,8 пати поголем од периодот на 13-от петгодишен план, што ја прави Кина втора по големина земја во светот во истражувањето и развојот на нови лекови. Технологиите како што се беспилотни летала, беспилотни бродови, подводни роботи и радари што навлегуваат во земјата формираа интегрирани мрежи за следење воздух-море-копно, значително зголемувајќи ги напорите во борбата против загадувањето на воздухот, водата и почвата. Од паметна здравствена заштита и дигитално управување до интелигентни домови и зелена енергија, технологијата ги прави јавните услуги попогодни, поефикасни и поинклузивни.
Четвртата пленарна седница на 20-от Централен комитет на КПК ги разгледа и ги усвои препораките за 15-от Петгодишен план, нагласувајќи го интегрираниот развој на образованието, науката и технологијата и талентот, подобрувајќи ја целокупната ефикасност на националниот иновативен систем, значително подобрувајќи ги научната и технолошката самостојност и промовирајќи подлабока интеграција помеѓу технолошките и индустриските иновации. Овие напори дополнително ќе го поттикнат напредокот на Кина во науката и технологијата и ќе обезбедат силен импулс за унапредување на кинеската модернизација.
Заменик-генералниот секретар на ОН, Гај Рајдер, истакна дека научните и технолошките иновации на Кина се рефлектираат не само во индивидуалниот развој туку и во сеопфатното формирање на иновативниот импулс. Среде глобалниот бран на научен и технолошки напредок, Кина се издигнува со невидено темпо и станува главен двигател на глобалното истражување. Во исто време, Кина е длабоко ангажирана во глобалното управување со науката и технологијата, со предлагањето на Глобалната иницијатива за управување со вештачка интелигенција, објавувањето на Меѓународната иницијатива за соработка во науката и технологијата и преземањето на водечката улога во воведувањето на Меѓународната иницијатива за соработка во отворената наука. Преку заедничко основање лаборатории, меѓународни центри за технолошки трансфер и други иновативни платформи, Кина промовира глобална отвореност и споделување на големата научна инфраструктура.
Владата на Северна Македонија им придава големо значење на научниот и технолошкиот развој и на дигиталната трансформација, продолжува да ја зголемува поддршката за истражување и развој и усвои плански документи како што е Стратегијата за развој на дигиталните комуникациски технологии 2030 година. Активниот развој на кинескиот научен и технолошки сектор ќе создаде поширок простор за соработка меѓу Кина и Северна Македонија. Македонската академија на науките и уметностите потпиша договор за научна соработка со Кинеската академија на науките и заеднички воспостави „Заедничка лабораторија за компјутерска невронаука“ со Кинескиот медицински универзитет Жеџианг.
Повеќе универзитети во двете земји одржуваат партнерства за соработка, со честа размена меѓу истражувачите. На крајот од минатата година, професорот Наим Махмуди од Тетовскиот универзитет ја посети Кина и се вклучи во академска размена на професори и студенти од Факултетот за наука за материјали и физика при Кинескиот универзитет за рударство и технологија. Делегација од Универзитетот „Ланџоу Џиаотонг“ ја посети Северна Македонија и постигна широк консензус со Универзитетот за информатички науки и технологии „Свети Апостол Павле“ во Охрид за понатамошно продлабочување на размената на персонал и мобилноста на студентите.
Двете страни уживаат значаен потенцијал за соработка во области во развој како што се генетската наука, биомедицината, паметната здравствена заштита и вештачката интелигенција. Кина е подготвена да продолжи да ја поддржува обуката на научни таленти и таленти од областа на технологијата во Северна Македонија, да промовира подлабока истражувачка соработка, да гради мостови на научна соработка преку отвореност и инклузивност, да го здружува развојот поттикнат од иновации преку заемна корист и споделен напредок и заеднички да обликува иднина каде што науката и технологијата се во служба на општото добро.
