Христос е симбол, најважен архетип на човечкото постоење. Симбол е како Богочовек, како Небесен, но и како Човечки син, како што самиот честопати се нарекува да каже дека дошол на земјата да ја сподели својата со судбината на паднатиот човек, кој е принуден од падот свој да создава крилја. Покрај тоа што е самиот симбол, постојат многу нешта што дополнително го симболизираат него. Но, ние сега, драг читателу, се одлучивме да се сосредоточиме на христосимболизмот на каменот, за што одиме кај старозаветниот пророк Даниел, кој ни го открива него во една исклучително пророчка визија. Имено, неа тој ја обзнанува како откровение во толкувањето на сонот на асировавилонскиот цар Набукодоносор, за кој пострадале сите мудреци во Вавилон што не можеле да го одгатнат него. Даниел, кој во тоа време бил еврејски заробеник во Вавилон, можел единствено да го стори со една неверојатна херменевтичка и истовремено пророчка анализа што се спростира со една есхатолошка варијанта до крајот на цивилизациите. Во сонот на Набукодоносор, сон-шифра, станува збор за еден монументален кип, составен од главата до петиците од разни метални појаси, кој е ненадејно страшно удрен од еден голем камен што се стркалува од врвот на планината, удира во него, го престорува во прашина и потоа го исполнува целиот свет. Го уништува всушност кипот чии метални појаси, почнувајќи од златната глава до стапалата од железо и глина, ги претставуваат симболички светските империи. Главата од злато е асировавилонската империја на Набукодоносор, градите од сребро е македонската империја итн., сѐ до последната империја, која ја симболизираат нозете и стапалата од железо и кал. Таа е најмагичната, ем железно цврста, ем распадлива. Кај Даниел не е кажано која е таа, но веројатно станува збор за железно суровата Римска Империја и нејзината ментална наследничка по неа Западната европска, а подоцна евроамериканска цивилизација, која како што гледаме е и железна и распадлива како кал.
Тоа, драг читателу. Но сега нас посебно нѐ интересира шифрата на каменот за која Даниел не дава посебно појаснување, туку нам ни останува да погодиме, да го отклучиме во јасна светлина нејзиниот загадочен херметизам. А на интелигентниот библиски читател, пак, и не му е многу тешко да сфати дека тоа е всушност Христос. Каменот што го симболизира него. Христос што го исполнува од дно до врвот светот, уривајќи ги сите постојни империи до крајот на светот и заведувајќи го во него Божјото царство. Еурека! Всушност тој и затоа се раѓа во Витлеем, со таа своја мисија, за да го повлече човекот од канџата на системите што го угнетуваат. Тој далеку пред Маркс знаел дека „државата е апарат за угнетување“ управувана од демонот на корумпираната и насилничка кон обичниот човек политика.
Но што има сега симболизмот на каменот со Христос. Многу нешта. Тој уште во свеста на праисторискиот човек е втемелен како најважен елемент што го сугерира Бог. Првите архаични претстави за Бог се, имено, необработени камења. Во нив архаичниот човек ја открил и искрата, прародителка на огнот, со кој и Јахве му се објавува на Мојсеј во капината што гори. Таа искра во христијанството го симболизира и Светиот дух, кој на педесетница слегува на апостолите во облик на огнени јазици. Итн. Сите светилишта во неолитот исто така се од камен ракопис, огромни камени блокови нареден еден над друг каков што е тоа Стоун Хенџ во Англија, на пример. А тука се и оние необично експресивни архаични камени скулптури, само грубо со два-три потега обликувани, на Велигденските Острови во азискиот пацифик. Каменот со еден збор е еден од најчестите симболи на Светото писмо. А најпосле по патот на мистиката, симболизмот на каменот ќе стаса и кај алхемичарите. Тоа е каменот на мудроста lapis, кој всушност и го симболизира никој друг туку Христос. Итн.
И сега кога со Каменот-Христос сме кај старозаветните пророци, кои во јасна визија екстатично го предвидуваат и најавуваат неговото доаѓање на земјата, доаѓаме повторно кај Исаија. И тој е поет како и сите други старозаветни пророци, и се служи изобилно со јазикот на метафората што спојува далечни реалности и парадокси. Кај него во таа смисла ги наоѓаме двата најубави парадокса во Светото писмо со кои е изразен карактерот на неговата небесна метафизичка енергија што црпе сила од ништо друго туку од болката и страдањето на човекот по падот немилосрдно фрлен од пределот на вечноста во Едем во ноќ и смрт, во, како што велат филозофите, постоење. Исаија во два сјајни откровенски парадокса ни го кажува тоа кога вели за Христос: „Тој доби рани за ние да бидеме излекувани“, прво „Тој стана сиромав за ние да бидеме богати“, второ! Оти Исаија кажал дека всушност болката, раните и сиромаштијата се златните клучеви со кои се отклучуваат портите на Небесното царство. Тоа го знаел и Данте кога вели: „Болкaта нас повторно нѐ соединува со Бог“.
А нешто слично вели и Оскар Вајлд во затворот „Рединг“ во Лондон во кој, по раскалашениот живот, го преобразува во христолик кристал Христовата наука на безграничната љубов. Тогаш тој во „De profundis“ ги изговара овие битни зборови: „Сега гледам дека болот, како највозвишена емоција за која човекот има способност, е истовремено и праоблик и потврда на секоја голема уметност“. Исаија кажал нешто слично како Данте и Вајлд само во неверојатно блескави и речиси заумни парадокси. И тој ги виде сиромаштијата, болката и раните на човекот како еден вид небесна светлина во душата на Христос, кој сиромашните и ранетите со болка и страдање први ќе ги вознесе низ „тесната врата“ во Божјото царство. Така, оти сиромаштијата во очите на Бог е некој вид априори богатство, а болката и страдањето априори светлина што ги преврзува и лекува нив. А што се однесува до богатите и нивното богатство што ќе го изедат молците, Бог од нив не ги сакал и ги презирал, велејќи им дека понапред камилата ќе влезе низ иглени уши, отколку тие во рајот. Тоа многу добро го знаел и еден религиозен и уметнички гениј каков што е тоа Вилијам Блејк, кој едноставно во животот се плашел да биде богат, сметајќи дека целото богатство на еден човек е да поседува визии, божественото озарение на душата. За фобијата на Блејк од материјално богатство пишува во едно свое писмо до пријателот Џон Лионел: „Тој од ништо не се плашеше толку многу како од тоа да биде богат, бидејќи така би можел да го загуби своето духовно богатство“.
Христос, фасцинантно за него како Божји Син, целосно го разбирал паднатиот човек, како и тој да е паднат и натоварен со сета негова трагична судбина. Имено, и затоа тој почесто себе се нарекува Човечки отколку Божји Син. Едноставно, како и тој како Ориген да верувал дека кобниот пад се случил пред создавањето на светот и дека создавањето, имено, е резултат на тој пад. Во таа хипотеза на Ориген, под влијание на Јакоб Беме се вклопува и Берѓаев кога вели: „Човекот е одвоен од Бог, а светот од човекот и го принудува да им се покори на неговите закони. Основата последица на Падот е всушност тоа губење на внатрешната светлина и потчинување на сѐ на неговиот надворешен извор. Кога човекот престојува во Бог, тогаш вселената е во човекот, човечкото сонце е во самиот него. Кога се одвоени човекот и Бог, вселената и човекот се исто така одвоени“.
Бог и божественото се во самиот човек, никаде на друго место. Тоа пред Берѓаев го знаел и Св. Августин, творецот на теоријата на божјиот центар присутен во сѐ што постои, како резултат на што е заклучокот дека не постои периферија, оти: „Во сѐ е Бог и сѐ е во Бог“. Па сепак, вели католичкиот христијански мистичар, само во еден од тие безбројни центри се наоѓа центарот во кој му е Бог посветен на човекот, а тоа е неговата душа. И во таа смисла, имено, тој и вели: „Нека се знае дека ние не можеме да му се вратиме на Бог додека не влеземе во себе. Бог е сегде, но не и сегде за нас, а тоа е центарот на душата. Тука нѐ чека тој нас; тука тој се среќава со нас, тука нам ни зборува.“
Христос и целата негова мисија во проколнатото човештво го сугерираат тој центар, центарот на целокупната историја и егзистенција на човештвото и на човекот, кој треба да биде боголик, со божествена етика како гаранција дека е во Бог и Бог е во него. Во таа смисла и говори фрагментот на Христовото искушение во пустината, во кое тој му се спротивставува на сатаната. Станува збор за трите искушенија низ кои минува тој. Во првото сатаната бара од него ако е Божји Син да ги престори камењата во лебови. Тука, драг читателу, воленс-ноленс ми се јавува во свеста еден моќно запаметен стих од поезијата на сјајниот српски поет Брана Петровиќ во кондиционал: „Кога сите ѕвезди би биле лебови“, што значи само по себе дека би се решила целокупната сиромаштија на светот. Така како што мисли и сатаната, иако поетот друго мисли, а Христос посебно кога му вели на нечистиот: „Напишано е! Човекот нема да живее само од леб, туку и од секој збор што излегува од устата на Бог“ (Матеј:4-3). Што значи духовен леб, кој му е потребен на човекот не само како социјално и биолошко туку и како духовно и божествено битие. Второто искушение бара од Христос да се фрли долу од покривот на храмот во Ерусалим за да го демонстрира чудото на спас од ангелите како Божји Син, кое тој го одбива со зборовите со императивен тон: „Не искушувај го Господ, твојот Бог“. Тука е важна Христовата порака дека верата не треба да се темели на чудото, туку дека обратно, тоа треба да произлегува од неа како чудо. Оти тој и на апостолите во таа смисла им вели дека ако имаат вера макар колку едно синапово зрно, можат да ја фрлат и планината во море. Третото искушение е ветувањето на сатаната дека ќе му ги даде сите земни богатства на Христос ако тој му се поклони, на што тој одговара: „Бегај од мене сатано!“
Сите овие искушенија во пустината, пак, ја демонстрираат апсолутната божествена природа на Христос, која тој како Новиот му ја предочува на стариот Адам како обновена врска со загубениот Бог и божественото, во која се остварува сликата на Целината, на интеграцијата на човекот со вселената, која не е надвор од него, ни тој од неа. А тоа е, драг читателу, големата слика на Божјото царство вглобена во малите нешта во кои не се смалува, туку и се зголемува тоа. Царството што, како што рече и Св. Августин, следејќи го Христос, не е на некое апстрактно небо, туку во душата на самиот човек. Тоа е вистинското божјо Небо одразено во сликата на земниот свет и човек, основниот закон и на мистицизмот на Хермес Трисмегист: „Она што е горе е и долу, и она што е долу е и горе“. Тоа е целата филозофија и на средновековната сакрална уметност блескаво претставена на мозаиците во Равена, иконописот и фрескосликарството: да се преслика долу горната небесна слика на како што би рекол Милтон, загубениот рај по падот. Сликата што конечно се јавува како најдлабоко божјо озарение во најубавиот, како што мислеле и прахристијаните, единствениот вистински Господов храм – срцето на човекот. Тоа го вели и Христос, кој очигледно го предвидел во перспектива моралното растројство на историската подржавена црква, прогласена за негова невеста, а од цивилизацијата одведена како проститутка во бордел. Оти тој децидно вели дека ни еден друг храм, освен човечкото срце, не може да го собере во себе Бог, Отецот чиј престол е на небото, а неговите стапала се на земјата. Оттука го губат Бог наспроти човечкото срце-храм величествените црковни градби како што е „Аја Софија“ и западните камени катедрали. Тоа го сугерира сјајно еден фрагмент од евангелието по Матеј (6:6) во кое е даден божјиот императив: „А ти кога се молиш, влези во својата скришна соба, затвори ја вратата и помоли му се на твојот Татко“. Тоа го знаеле богомилите и го практикувале, настрана од официјалната подржавена црква вклопена во системот на расипаната политика и затоа по брза постапка биле заклани од Македонија до бреговите на Атлантски Океан. Последната крвава битка на одбрана на човечкото срце како храм, наспроти храмовите од тули и малтер, била во Монсегур во француска Прованса. Тука е последниот крик на изворното анархистичко христијанство на прокудените гностичари, кои се осудиле да ја разбијат искривената теолошка догма за која платиле скапа цена. До нив многу подоцна по четири/пет столетија се допрел протестантизмот на Лутер, кој се побунил против индулгенцијата и другите перверзии на Католичката црква, но не опстојал докрај во верата на своите претходници по етика и морал богомилите, иако тоа наследство на Запад се негира, како и сѐ што доаѓа надвор од него. Христијански Лутер паднал на искушението што го поставило пред него востанието на германските селани против феудалците, во кое крваво биле ликвидирани шест илјади селани, а тој застанал на страна на феудалците. Nocturno. De profundis. Memento mori.
(продолжува)
