Цените на храната и безалкохолните пијалоци во Македонија во последните пет години пораснале значително, но истовремено се зголемиле и платите. Според податоците на Државниот завод за статистика, храната во август 2026 година била 46 проценти поскапа во однос на август 2021 година, додека минималната плата во истиот период пораснала за 74 проценти, пренесе МИА.
Тоа значи дека со една минимална плата во август 2026 година може да се купи околу 19 проценти повеќе храна отколку со минималната плата во август 2021 година. Податоците укажуваат на зголемување на куповната моќ на минималната плата во однос на храната, и покрај значителното поскапување.
Слична динамика се забележува и кај просечната плата. Според Државниот завод за статистика, просечната месечна бруто-плата во јули 2026 година изнесувала 72.935 денари, наспроти 42.776 денари во јули 2021 година. Тоа претставува номинален раст од околу 71 процент за пет години. Во истиот период, потрошувачките цени во август 2026 година биле околу 46 проценти повисоки од оние во август 2021 година.
Оттука, номиналниот раст на платите бил поголем од растот на потрошувачките цени. Сепак, за да се измери реалната промена на куповната моќ, потребно е да се спореди колку производи може да се купат со една плата, а не само да се споредат процентите на раст на платите и цените.
Храната во ЕУ за пет години поскапела за 34 проценти
Според податоците на Евростат, кои ги анализира „Еуроњуз бизнис“, цените на храната и безалкохолните пијалоци во Европската Унија во просек се зголемиле за 34 проценти меѓу август 2021 и август 2026 година.
Во Македонија, растот од 46 проценти е за 12 процентни поени повисок од просекот на ЕУ.
Разликите меѓу европските земји се значителни. Најголем раст на цените на храната во ЕУ е забележан во Унгарија, со 57 проценти, по што следуваат Бугарија со 54 и Романија со 53 проценти.
Најмал раст во ЕУ има Кипар, каде што храната поскапела за 21 процент. Во пошироката споредба на 35 европски земји, најмал раст е регистриран во Швајцарија – пет проценти.
Кај најголемите економии во ЕУ, цените на храната во истиот период пораснале за 25 проценти во Франција, 30 проценти во Италија, 34 проценти во Германија и 35 проценти во Шпанија.
Најголем раст во споредбата има Турција, каде што храната и безалкохолните пијалоци поскапеле за 752 проценти. „Еуроњуз“ овој раст го поврзува со повеќегодишната висока инфлација и значителниот пад на турската лира, што ги зголемило трошоците за увезените производи и производствените инпути.
На растот на цените на храната во Европа во изминатите години влијаеле повеќе фактори. Цените почнале да растат и пред руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година, додека војната дополнително ги зголемила трошоците за енергија, ѓубрива и транспорт и предизвикала нарушувања на земјоделските пазари.
Во повеќето земји минималните плати растеле побрзо од цените на храната
Поскапувањето на храната е само едната страна од пресметката на куповната моќ. Другата е растот на приходите во истиот период.
Анализата на „Еуроњуз“ покажува дека во најголем дел од 26-те анализирани земји минималните плати растеле побрзо од цените на храната.
Во Унгарија законската минимална плата изразена во локална валута пораснала за 93 проценти, во Германија за 46 проценти, во Шпанија за 29 проценти, а во Франција за 20 проценти.
Во регионот се забележуваат уште поголеми зголемувања. Во Србија минималната плата пораснала за 103 проценти, а во Црна Гора за 102 проценти. Во Турција растот достигнал 823 проценти.
Сепак, номиналниот раст на платата сам по себе не покажува колку реално се зголемила куповната моќ. За тоа е потребно да се спореди количината храна што можела да се купи со една минимална плата на почетокот и на крајот од анализираниот период.
Според овој показател, најголемо подобрување меѓу земјите опфатени со анализата на „Еуроњуз“ е регистрирано во Србија и Црна Гора, каде што куповната моќ во однос на храната се зголемила за по 37 проценти.
Во Македонија растот изнесува 19 проценти, што е повисоко од растот регистриран во повеќе западноевропски земји. Куповната моќ на минималната плата во однос на храната за пет години пораснала за 10 проценти во Ирска, девет проценти во Германија, седум проценти во Грција, шест проценти во Белгија и Холандија и три проценти во Португалија.
Во Малта, Шпанија и Франција куповната моќ за храна е намалена
Растот на платите, сепак, не успеал во сите земји да го надомести поскапувањето на храната.
Во три од 26-те анализирани земји работниците со минимална плата имаат помала куповна моќ во однос на храната отколку во 2021 година.
Најголем пад е регистриран во Малта – шест проценти. Тоа значи дека работник кој во август 2021 година можел да купи 100 условни кошнички храна, во август 2026 година со минималната плата може да купи 94.
Во Шпанија куповната моќ во однос на храната се намалила за пет проценти, а во Франција за четири проценти.
Сепак, анализата на „Еуроњуз“ има важно ограничување: таа ги споредува бруто минималните плати со цените на храната, но не ги зема предвид даноците, кириите, сметките, транспортот и другите трошоци за живот.
Затоа, податоците покажуваат како се менувала куповната моќ на минималната плата во однос на храната, но не и колку средства реално му остануваат на едно домаќинство за храна откако ќе ги покрие останатите неопходни трошоци.
