Политичката драма на Џафар Панахи што ја обележи минатата година
- На прв поглед, „Тоа беше само несреќа“ раскажува едноставна приказна: еден навидум банален инцидент што постепено се претвора во серија длабоки етички и егзистенцијални прашања. Панахи ја гради нарацијата околу поимот „несреќа“ – како оправдување, како алиби, како механизам со кој системите ги перат сопствените злосторства. Приказната се развива во затворени простори и секојдневни ситуации, каде што ликовите се соочуваат со сопствената одговорност, но и со стравот од последиците доколку одлучат да не молчат
Со освојувањето на Златната палма на Филмскиот фестивал во Кан, како и со две номинации за Оскар – за најдобар меѓународен долгометражен филм и за најдобро оригинално сценарио, „Тоа беше само несреќа“ („It Was Just an Accident“) на Џафар Панахи недвосмислено се наметна како еден од најважните и најрелевантни филмови на изминатата година. Ова двојно признание – од најпрестижниот европски фестивал и од Американската филмска академија – го позиционира филмот во самиот врв на современото светско кино, како ретко остварување што истовремено носи врвна авторска тежина и глобална културна видливост.
Во година исполнета со формално амбициозни, но често празни продукции, „Тоа беше само несреќа“ се издвои како дело со јасна морална позиција и длабока човечка резонанца. Златната палма овде не е награда само за естетската строгост туку и за храброста на еден автор што, и покрај долгогодишните забрани, прогон и институционална репресија, продолжува да создава кино што не прави компромиси со вистината. Оскаровските номинации, пак, го потврдуваат универзалниот дострел на филмот – неговата способност локалната, конкретна реалност да ја претвори во глобално разбирлив и моќен кинематографски јазик.
Панахи и континуитетот на отпорот
Џафар Панахи одамна е повеќе од режисер: тој е еден од најконзистентните и најхрабри автори на современото кино. Од „Нема мечки“, преку „Кругот“, „Офсајд“, „Ова не е филм“ и „Такси“, неговата филмографија претставува континуирана борба против цензурата и институционалното насилство, но и постојан обид да се пронајде нов јазик на слободата. „Тоа беше само несреќа“ природно се надоврзува на тие теми, но истовремено дејствува и како едно од неговите најзрели и најсублимирани дела – филм во кој гневот е заменет со тивка, но разорна морална јасност.
Приказна за „случајноста“ што не е случајна
На прв поглед, „Тоа беше само несреќа“ раскажува едноставна приказна: еден навидум банален инцидент што постепено се претвора во серија длабоки етички и егзистенцијални прашања. Панахи ја гради нарацијата околу поимот „несреќа“ – како оправдување, како алиби, како механизам со кој системите ги перат сопствените злосторства. Приказната се развива во затворени простори и секојдневни ситуации, каде што ликовите се соочуваат со сопствената одговорност, но и со стравот од последиците доколку одлучат да не молчат.
Актерска игра: Тишината како израз
Актерската игра е еден од најсилните сегменти на филмот. Панахи, доследен на својот минималистички пристап, дава простор да зборуваат лицата, погледите и тишината. Нема големи емоционални експлозии, туку внимателно дозирани реакции, кои ја засилуваат напнатоста. Особено се впечатливи сцените во кои моралната дилема се одвива без зборови – во кратка пауза, во одбегнат поглед, во тивко прифаќање или одбивање на одговорноста.
Сценарио и режисерска прецизност
Сценариото, номинирано за Оскар, е прецизно, строго и без вишок објаснувања. Панахи не нуди лесни одговори, туку отвора прашања: дали „само си ја работев работата“ е валиден изговор, каде завршува личната вина, а каде започнува системската одговорност и дали постои вистинска неутралност во услови на неправда. Режијата е ненаметлива, но длабоко промислена – камерата е блиска до ликовите, често статична, како нем сведок на нивната внатрешна борба.
Значење и скриени поенти
„Тоа беше само несреќа“ функционира и како конкретна приказна и како универзална алегорија. Насловната „несреќа“ станува симбол за начинот на кој моќта ги релативизира сопствените злодела, додека индивидуите се туркани во молк. Филмот тивко, но упорно прашува дали со прифаќањето такви објаснувања стануваме соучесници. Во таа смисла, ова не е само филм за Иран или за еден конкретен систем туку за секое општество во кое комфорот се купува со откажување од совеста.
Заклучок: Зошто овој филм е меѓу најдобрите
Токму поради својата воздржаност, морална јасност и уметничка храброст, „Тоа беше само несреќа“ заслужено се вбројува меѓу најдобрите филмови на минатата година. Златната палма и оскаровските номинации не се само формални признанија туку и логичен резултат на филм што успева да биде истовремено длабоко личен и универзално релевантен. Во време кога киното често се губи во спектакл и површност, Панахи повторно потсетува дека најсилните филмови се оние што нè тераат да се соочиме со сопствената одговорност – дури и кога тоа е непријатно.
