ИОК ВО ПРЕСРЕТ НА ЗОИ 2026 (7)
Во пресрет на ЗОИ 2026, Интернационалниот олимписки комитет објави серија со која објаснува интересни детали за спортовите што се играат на мраз и на снег
- Во спортот што често се решава со милисекунди, олимпиското брзо лизгање се потпира на најсовремената технологија, од лизгалки и костуми до мраз дизајнирани за максимално лизгање
Природен мраз за олимписко брзо лизгање бил користен до 1956 година, кога спортистите се тркале по замрзнатата површина на езерото Мисурина во Кортина д’Ампецо, а на претстојните Зимски олимписки игри (ЗОИ) брзото лизгање, заедно со брзото лизгање на кратки патеки, се враќа во Италија, овој пат со сите новитети. На ЗОИ 2026 ќе има најсовремен затворен стадион, во кој специјалистите за мраз прецизно работат за да направат совршена тркачка површина, одржувајќи ги температурата, дебелината на мразот и текстурата до најситни детали, пишува Интернационалниот олимписки комитет (ИОК). Сѐ во врска со брзото лизгање стана потехничко, од костумите што го сечат воздухот, преку лизгалките со прецизност, до високите чизми, кои им овозможуваат на спортистите да се наведнат во свиоците без да го стругаат мразот. Овој спорт може да изгледа дека се работи за мускули и за замав, но зад секоја трка се крие свет на скриен инженеринг, пишува ИОК.
Во фокусот на брзото лизгање се самите лизгалки, составени од две клучни компоненти: чизмата и сечилото.
– Секој од нашите спортисти има сопствена чизма, направена од јаглеродни влакна и исклучително лесна – вели Крис Нидам, поранешен техничар за опрема и сегашен директор за развој и партнерства во брзото лизгање во САД.
Секоја е обликувана за да одговара на стапалото на спортистот до милиметар, нудејќи поддршка и флексибилност на точните места потребни за моќ и за контрола. Потоа доаѓаат сечилата, долги, блескави. Повеќето луѓе мислат дека се како ножеви, но има скриена сложеност за тоа како тие работат, пишува ИОК.
– Има многу скриени работи за сечилото. Тие не се рамни. Ова не значи дека ги острите како нож, како што мислат многу луѓе, затоа што тогаш само би сечеле право во мразот. Но тоа се два совршени агли. Имате рамна област на која можете да се лизгате, а потоа кога ќе се навалите, работ го фаќа мразот, а потоа можете всушност да забрзувате – рече Џерард Кемкерс, бронзен олимписки медалист во Калгари во 1988 година во брзо лизгање.
Заострувањето на сечилото дебело еден милиметар мора да се направи со неверојатна прецизност пред секоја трка.
– Секогаш кажуваме дека можете да ги имате најскапите, најдобро приспособените чизми на светот и најдобро наместените сечила на светот и најквалитетно сѐ, но ако немате добри рабови, не вреди ништо, затоа што тоа е како да имате тркачки автомобил со мазни гуми – рече Нидам.
Сечилата се толку суштински што спортистите не се двоумат да ги сменат по судирите, бидејќи секое оштетување може да значи разлика помеѓу победа и пораз. Сепак, ниту една опрема не го измени спортот како лизгалките со кликнување, радикален редизајн воведен во доцните 1990-ти, кој отвори сосема ново ниво на перформанси за лизгачите на долги патеки, пишува Интернационалниот олимписки комитет.
– За разлика од лизгалките за кратки патеки, лизгалките за долги патеки се цврсто прицврстени на чизмата само напред, но петицата се одвојува од сечилото. Тоа му овозможува на лизгачот да го продолжи чекорот за да добие повеќе сила низ должината на чекорот – рече Нидам.
Дозволувајќи му на сечилото да остане во контакт со мразот само за дел подолго, овие лизгалки им овозможуваат на спортистите поцелосно да го завршат туркањето. Тој дополнителен дел им дава на лизгачите поголема брзина и ефикасност. И двата типа лизгалки имаат заедничка дизајнерска карактеристика, сечилото не е центрирано под чизмата.
Мраз извајан за брзина
Исто толку важна е и површината на која се лизга, а олимписките лизгалишта за брзо лизгање сами по себе се инженерски подвизи, пишува ИОК. Трките на долги патеки се одржуваат на патека од 400 метри каде што мразот мора да се чува помеѓу минус пет и минус шест степени, доволно за да се минимизира отпорот и да се овозможи долго, брзо лизгање. За трките на кратки патеки, 111 метри на хокеарско лизгалиште, се користи малку потопол мраз (околу минус три степени) за да се овозможи поголем контакт низ острите свиоци. Одржувањето на оваа деликатна рамнотежа е деноноќна работа. Тимови од техничари за мраз ги следат температурата, влажноста и квалитетот на површината со опсесивна прецизност. Водата се прочистува за да се отстранат минералите и нечистотиите што би можеле да влијаат на начинот на кој мразот замрзнува или реагира на лизгалките. Резултатот е ултраконзистентен, свиленкаво мазен мраз, кој обезбедува врвни перформанси, пишува Интернационалниот олимписки комитет.
Но, дури и мразот со највисока технологија не е имун на условите на денот. Како што објаснува Тајлер Деро, поранешен брз лизгач: „Не, сите услови на мраз не се исти. Понекогаш имате многу тврд мраз. Кога е студено, станува остар. Го отежнува правењето тесни движења. Има и мек мраз, кој може да обезбеди многу контакт“. Помеѓу трките, машините за обновување на површината го отстрануваат истрошениот мраз и поставуваат тенок слој топла вода што се замрзнува во мазна, свежа површина. Дури и најмала нерамнина може да предизвика пад на лизгачот или да го чини скапоцени стотинки од секундата.
И височината игра улога. Лизгањата на повисоки надморски височини значат поредок воздух и помалку аеродинамичен отпор, една од причините зошто се поставуваат многу светски рекорди на тие стадиони, пишува ИОК. Таков е случајот со олимписките сали во Калгари или во Солт Лејк Сити, кои ги добија прекарите „најбрзиот мраз на светот“, односно „најбрзиот мраз на планетата“. Олимписките места често се обидуваат да ги симулираат овие услови во затворени простории со најсовремени системи за контрола на климата.
Костуми – тркање во втора кожа
Костумите за брзо лизгање се ремек-дела на аеродинамиката, изработени од високотехнолошки ткаенини дизајнирани да го намалат триењето и отпорот, двете најголеми сили што работат против лизгачите. Додека спортистите се тркаат, триењето е насекаде, кај рацете, нозете и, што е најважно, воздухот го турка назад телото, невидливиот ѕид од воздух што му се спротивставува на секој чекор. Задачата на костумот е да го минимизира сето тоа. За разлика од традиционалната спортска облека, овие костуми се развиваат со тестирање во тунели за ветер, често со помош на инженери и физичари. Но, не се работи само за брзината, се работи и за контролата. Овие костуми нудат насочена компресија, обвиткувајќи го телото за да се стабилизираат мускулите и да се подобри протокот на крвта за време на експлозивните напори на трката. Се разбира, и позицијата на телото игра огромна улога во минимизирањето на отпорот. За време на подолгите трки, лизгачите често ги ставаат рацете зад грб за повеќе да го минимизираат отпорот на ветерот. Брзото лизгање е спорт што наградува и сурова моќ и рафинирана техника, но зад секој медал стои тим од инженери, дизајнери, техничари и научници, кои работат во хармонија со спортистот, пишува ИОК. Н.М.
