Замина легендата на американското кино
- Роберт Дувал често изгледаше како да е засекогаш во своите доцни четириесетти – со препознатлива ќелава глава и лице што можеше да личи и на римски император и на генерал што свири кантри по локалните барови. Но зад таа цврста надворешност секогаш трепереше нешто кревко. Тој секогаш беше актер од заднина, тивок и скромен, но секогаш даваше максимум на екранот
Со заминувањето на Роберт Дувал, американската кинематографија изгуби едно од своите најсилни и најпрепознатливи лица. Неговото присуство на екранот не можеше да се помеша со ничие друго – глас длабок како сирена во магла, став на човек навикнат да командува и поглед што во исто време можеше да биде и строг и ранет. Повеќе од шест децении тој внесуваше енергија, достоинство и искреност во филмовите, оставајќи трага што тешко ќе избледи.
Дувал ја започна својата богата кариера со значајни појавувања во филмови како „Убиј пеперутка“ (1962), „МАШ“ (1970), „Разговорот“ (1974) и „Мрежа“ (1976), но судбината сакаше засекогаш да остане запаметен по двете антологиски соработки со Френсис Форд Копола.
Во „Кум“ (1972) тој беше Том Хејген – мирниот промислен советник на семејството Корлеоне. На површината беше воздржан и рационален, но под таа маска се криеше човек способен за ладна одлучност. Дувал мајсторски ја долови повредената гордост на Хејген кога е отфрлен од внатрешниот круг, но и неговата тивка моќ – симболично олицетворена во морничавата сцена со коњската глава. Неговото лице таму не врескаше, туку зборуваше со суптилна, речиси иронична строгост.
Само неколку години подоцна, во „Апокалипса сега“ (1979), Дувал покажа сосема поинаква страна: како потполковник Килгор, човек опседнат со војна, адреналин и сурфање. Репликата „Јас го сакам мирисот на напалмот наутро“ стана дел од филмската историја токму поради неговата испорака – истовремено фанатична, комична и застрашувачка. Килгор беше карикатура и трагедија во едно, а Дувал му даде човечка логика во неговата лудост.
Истата 1979 година, во „Големиот Сантини“ (1979), тој го портретираше Бул Мичам – авторитарен татко и воен офицер чие его не може да поднесе пораз од сопствениот син. Тоа беше суров, непријатен лик, но токму во таа непријатност се гледаше храброста на актерот.
Оскарот за најдобра машка улога го освои со „Нежни милости“ (1983), каде што го играше паднатиот кантри-пејач Мак Слеџ – човек скршен од алкохол и загуби, кој тивко бара прошка и нов почеток. Таму Дувал беше ранлив, воздржан, речиси скромен. Филмот дишеше во неговиот ритам, како тажна кантри-балада.
Неговиот личен и најинтимен проект, „Апостолот“ (1997), беше можеби најчист израз на неговата уметничка душа. Како проповедникот Е.Ф. Дјуи – човек со темно минато и огнен дух – Дувал напиша, режираше и одигра приказна за грев, бегство и духовно искупување. Во тие сцени на проповед, со микрофон пред себе и тело наведнато напред, тој зрачеше со онаа специфична „света енергија“ што ја носеше во многу од своите улоги: мешавина од страст, тврдоглавост и искрена човечност.
Роберт Дувал често изгледаше како да е засекогаш во своите доцни четириесетти – со препознатлива ќелава глава и лице што можеше да личи и на римски император и на генерал што свири кантри по локалните барови. Но зад таа цврста надворешност секогаш трепереше нешто кревко. Тој секогаш беше актер од заднина, тивок и скромен, но секогаш даваше максимум на екранот.
Со неговата смрт, филмот изгуби дел од таа стара, сурова, но благородна сила. Остануваат улогите – тивки и гласни, нежни и заканувачки – како потсетник дека вистинската актерска моќ не е во гласноста, туку во вистината што се чувствува дури и кога ликот молчи.
