„Сараевско сафари“:
- Според италијанските истражни органи, првиот идентификуван осомничен Џузепе Вегнадуцо е поврзан со наводни активности во кои странски државјани, меѓу нив и Италијанци, плаќале за да учествуваат во оружени напади врз цивили од позициите околу опколеното Сараево
Обвинителството во Милано официјално го идентификуваше првиот осомничен во случајот познат како „Сараевско сафари“ – 80-годишниот Џузепе Вегнадуцо, поранешен возач на камион од Саворњано, во италијанската покраина Порденоне. Тој се сомничи за повеќекратни убиства со умисла извршени во периодот 1992–1995 година, за време на опсадата на Сараево, една од најдолгите и најкрвавите опсади во современата европска историја.
Според италијанските истражни органи, Вегнадуцо е поврзан со наводни активности во кои странски државјани, меѓу нив и Италијанци, плаќале за да учествуваат во оружени напади врз цивили од позициите околу опколениот град.
Оружје, сослушување и меѓународна координација
При претресот на неговиот дом на 4 февруари, истражителите пронашле два пиштола, една карабина и четири пушки. Иако дел од оружјето може да биде легално поседуван, неговото откривање дополнително ја засили сериозноста на истрагата.
Вегнадуцо е повикан на сослушување пред Обвинителството во Милано. Случајот го води обвинителот Алесандро Гобис, во координација со специјалната единица на карабинерите РОС, позната по истраги за тероризам, организиран криминал и воени злосторства. Според најавите, предметот би можел да се прошири и пред меѓународните правосудни институции во Хаг, доколку се утврдат елементи на воени злосторства со транснационален карактер.
Објавувањето на идентитетот на осомничениот предизвика неверување и револт во Сан Вито ал Таљаменто, општината со која Вегнадуцо бил поврзуван со години. Градоначалникот Алберто Бернава јавно го изрази своето згрозување, најавувајќи дека општината би можела да се приклучи како оштетена страна во постапката, доколку обвиненијата се потврдат.
– Се соочуваме со можност некој од нашата заедница да бил дел од едни од најмонструозните злосторства на крајот од 20 век – изјави Бернава, повикувајќи на целосна транспарентност и соработка со правосудните органи. Р.С.
Што навистина значи „Сараевско сафари“?
Терминот „Сараевско сафари“ со години кружеше меѓу преживеаните, новинарите и истражувачите како морбидна метафора за наводна практика при која странски државјани — најчесто опишувани како богати, добро поврзани лица од Западна Европа — плаќале за „искуство“ на снајперско пукање врз цивили во опколениот град.
Иако овие тврдења долго време беа сметани за непотврдени или премногу шокантни за формално гонење, тие се појавуваат во повеќе сведоштва на преживеани, во воени дневници, како и во документарни филмови и истражувачки стории објавени по војната. Некои поранешни припадници на единици што дејствувале околу Сараево во изминатите години индиректно потврдуваа присуство на странци на одредени позиции, но без конкретни имиња или судски докази.
Она што недостасуваше — правна рамка и обвинителска волја — сега, по три децении, почнува да се оформува.
Архиви, патувања и „заборавени“ траги
Истражителите во Италија, покрај Вегнадуцо, работат на идентификација на други потенцијални осомничени. Во фокусот се архиви за патувања, гранични премини, авионски летови и визи од раните 1990-ти години. Посебно внимание се посветува на приватни летови и патувања со слаба документација — сегмент што во поствоениот период ретко бил систематски анализиран.
Овие податоци би можеле да помогнат да се утврди дали и кои државјани од Централна и Западна Европа биле присутни во или околу Сараево во времето на најинтензивните напади врз цивилното население. Р.С.
Прашањето на меѓународната одговорност за време на опсадата на Сараево
Најновите откритија ја разгореа и старата дебата за улогата и пропустите на меѓународната заедница за време на опсадата. Босански политичари и истражувачи, меѓу нив и поранешната градоначалничка на Сараево, Бенијамина Кариќ, повикаа случајот да се третира како меѓународно прашање на правдата, а не само како изолиран кривичен предмет.
– Ако овие злосторства се потврдат, тоа ќе значи дека опсадата не била само војна туку и сцена на перверзна злоупотреба на човечкото страдање – изјави Кариќ, нагласувајќи дека правдата, иако задоцнета, останува неопходна за жртвите и нивните семејства.
Случајот „Сараевско сафари“ сè уште е во рана фаза, а правната битка што следува ќе биде долга и сложена. Но самото отворање на истрагата означува пресврт: првпат едно од најмрачните и најконтроверзни поглавја од војната во Босна и Херцеговина излегува од зоната на гласини и влегува во судска постапка.
Прашањето што останува е дали ова ќе биде изолиран обид или почеток на пошироко соочување со злосторства што предолго останале неказнети. Р.С.
