Рецензија на „Хотелот Гранд Будимпешта“ на режисерот Вес Андерсон
Празниците се оние денови во годината кога времето забавува, а вниманието природно се префрла кон малите, топли задоволства – семејната атмосфера, дружењето и разговорите со блиските, добрата храна и, секако, добриот филм. Во тој контекст, изборот на „Кинонома“ за овој број не случајно падна на „Хотелот Гранд Будимпешта“ („The Grand Budapest Hotel“, 20214) – филм што на прв поглед плени со својата визуелна разиграност и шарм, но под таа пастелна, прецизно стилизирана површина се крие и суптилна, меланхолична приказна за исчезнувањето на еден свет.
Но, наместо да започнеме здодевна, конвенционална рецензија на приказната или ликовите, вреди да се задржиме на еден поинаков аспект: архитектурата на сеќавањето. „Хотелот Гранд Будимпешта“ не е само филм – тој е внимателно конструирана меморија. Целиот наратив е поставен како раскажување во повеќе временски рамки, каде што секоја нова перспектива е малку пооддалечена од вистината, малку пообоена со носталгија. Хотелот, кој некогаш бил симбол на елеганција и ред, постепено се претвора во избледена сенка на себе – токму како и Европа меѓу двете светски војни, која филмот суптилно ја евоцира.
Во центарот на приказната е харизматичниот консиерж Густав, маестрално одигран од Ралф Фајнс, чија префинета учтивост и апсурдно строг кодекс на однесување стануваат последниот бастион на еден исчезнат морален свет. Неговиот однос со младиот Зеро (Тони Револри) не е само пријателство туку и пренос на вредности – како да се биде човек во време кога светот се распаѓа.
Оваа возбудлива комична драма на славниот режисер Вес Андресон е позната по својата естетика, но тука таа достигнува речиси математичка прецизност: симетрични кадри, пастелни бои, внимателно дизајнирани ентериери. Секој кадар изгледа како минијатурна диорама, што не е случајно – Андерсон намерно создава чувство дека гледаме нешто кревко, нешто што може да исчезне ако го допреме.
Музиката на Александре Десплат дополнително ја зајакнува оваа атмосфера. Со своите необични оркестрации и ритми, таа не само што ја следи приказната туку и ја раскажува паралелно, додавајќи слоеви на хумор и блага носталгија. Не случајно токму музиката е еден од четирите сегменти за кои филмот освои Оскар.
А кога станува збор за признанија, „Хотелот Гранд Будимпешта“ е вистински миленик на критиката. Тој е носител на 4 Оскари (музика, костимографија, сценографија и шминка), како и за најдобар филм на Златните глобуси – комедија или мјузикл. Но можеби поважно од наградите е тоа што филмот успева да остане длабоко личен, речиси интимен, и покрај својата раскошна форма.
Една од апсолутно најсилните страни на „Хотелот Гранд Будимпешта“ е неговата фасцинантна актерска екипа – вистинска плејада на врвни имиња, кои, неверојатно но вистинито, сите успеваат да најдат свое место во овој внимателно оркестриран филмски универзум. Предводени од брилијантниот Ралф Фајнс, кој со неверојатна прецизност го гради ликот на Густав како мешавина од апсурд, елеганција и длабока човечност, тука се и Адриен Броди, кој внесува карикатурална, но сепак заканувачка енергија, како и импозантните појави на Вилием Дефо и Харви Кејтл, кои со минимално време на екранот оставаат силен впечаток. Бил Мареј и Овен Вилсон, долгогодишни соработници на Вес Андерсон, внесуваат препознатлива суптилна комика, додека Џад Ло функционира како стабилен наративен водич низ слоевитата структура на приказната. Женскиот ансамбл е еднакво импресивен: Саорајс Ронан носи топлина и искреност, Тилда Свиндон е речиси непрепознатлива во својата трансформација, а исклучително префинетата Леа Сејду додава суптилна емоционална тежина. Она што е особено впечатливо е како Андерсон успева да ги синхронизира овие различни актерски сензибилитети во една целина – никој не „краде“ сцена на сметка на другите, туку сите функционираат како дел од прецизен механизам, каде што и најмалата улога има значење. Резултатот е актерска игра што не се потпира на реалистичен натурализам, туку на стилска дисциплина и ритам, што совршено се вклопува во специфичниот, речиси театарски свет на филмот.
Сепак, „Хотелот Гранд Будимпешта“ не е без мани. За дел од публиката, стилот на Андерсон може да дејствува премногу контролирано, дури и стерилно – како емоциите да се филтрирани низ естетска дистанца. Други, пак, може да почувствуваат дека брзото темпо и наративните скокови ја оттурнуваат емотивната поврзаност. Но токму во таа дистанца лежи и неговата сила: филмот не бара да плачете – тој ве остава сами да сфатите зошто би требало.
Во контекст на кариерата на Вес Андерсон, овој филм претставува кулминација на неговиот стил. Од раните дела како „Рашмор“ и „Ројал Тененбаумс“, па до подоцнежните „Кралство на изгрејсонцето“ и „Француската диспечерска служба“, Андерсон постепено го усовршува својот препознатлив визуелен јазик. „Хотелот Гранд Будимпешта“ е точката каде што таа естетика и наративна зрелост се совпаѓаат најхармонично.
На крајот, зошто токму овој филм е совршен избор за празничните денови? Затоа што нуди ретка комбинација: леснотија и длабочина, хумор и меланхолија, визуелен раскош и емотивна суптилност. Тој не е само филм што ќе ве релаксира – тој е филм што ќе ве потсети дека зад секоја убавина стои нешто минливо и дека токму во тоа минливо лежи нејзината вистинска вредност.
Во свет исполнет со бучава, „Хотелот Гранд Будимпешта“ е како тивок, внимателно составен спомен – и токму затоа е идеален придружник за деновите кога сакаме барем за миг да го запреме времето, да застанеме, да се насмевнеме и да се потсетиме на времето што немилосрдно поминува.
