Моџтаба Хамнеи е фаворит за нов врховен лидер на Иран
- Моќниот свештеник од среден ранг, Моџтаба, се спротивставува на реформаторите што сакаат да развијат односи со Западот и тој веќе извесно време има значителни слободи. Неговите блиски врски со Револуционерната гарда (ИРГЦ) му даваат дополнителна моќ низ политичкиот и безбедносниот апарат на Иран, во кој тој изградил влијание зад кулисите како „чувар на наследството“ на неговиот татко, велат извори запознаени со ова прашање
Синот на ајатолахот Али Хамнеи, Моџтаба (56), се појави како фаворит да го наследи својот покоен татко како врховен лидер на Иран, по години поминати во градење блиски врски со елитната Револуционерна гарда и стекнување влијание во свештеничкиот естаблишмент.
– Моџтаба Хамнеи ја преживеа воздушната војна меѓу САД и Израел врз Иран и од страна на иранскиот естаблишмент се смета за потенцијален наследник на својот татко, кој беше убиен во воздушен напад во саботата – соопштија два ирански извора во средата.
Моќниот свештеник од среден ранг, Моџтаба, се спротивставува на реформаторите што сакаат да развијат односи со Западот и тој веќе извесно време има значителни слободи. Неговите блиски врски со Револуционерната гарда (ИРГЦ) му даваат дополнителна моќ низ политичкиот и безбедносниот апарат на Иран, во кој изградил влијание зад кулисите како „чувар на наследството“ на неговиот татко, велат извори запознаени со ова прашање.
– Тој има силна поддршка и поддршка во ИРГЦ, особено меѓу помладите радикални генерации. Значи, ако Моџтаба е жив, постои голема веројатност дека ќе го наследи својот татко – вели Касра Араби, раководител на истражувањето на ИРГЦ во „Обединети против нуклеарен Иран“, политичка организација со седиште во САД, опишувајќи го Моџтаба како функционален „мини-врховен лидер“.
ОДЛУКАТА ЗА ВРХОВНИОТ ЛИДЕР СЕ ОЧЕКУВА НАСКОРО
Собранието на експерти што ќе го избере новиот лидер е „блиску до заклучок“ и наскоро ќе ја објави својата одлука, изјави членот на Собранието, ајатолахот Ахмад Хатами, за државната телевизија во средата, без да ги именува кандидатите.
Врховниот лидер го има последниот збор за државните прашања, вклучувајќи ги надворешната политика и нуклеарната програма на Иран. Западните сили сакаат да го спречат Техеран да развива нуклеарно оружје. Иран, пак, тврди дека неговата нуклеарна програма е само за цивилни цели. Доколку биде избран, Моџтаба ќе се соочи со притисок од американските санкции, кои ја погодија економијата и би можел да се соочи со отпор од дел од Иранците, кои покажаа дека се подготвени да организираат масовни протести за да ги истакнат своите барања за поголеми слободи.
Моџтаба е роден во 1969 година во градот Машхад. За време на неговата младост, неговиот татко Али Хамнеи помагал во водењето на опозицијата против шахот. Во младоста Моџтаба учествувал во војната на Иран со Ирак. Моџтаба исто така студирал кај религиозни конзервативци во семинариите во Ком, центарот на шиитското теолошко учење во Иран, и има свештенички чин хоџатолеслам.
Тој никогаш немал формална позиција во владата на Исламската Република Иран, и покрај тоа што е широко виден како чувар на наследството на својот татко. Тој се појавувал на собири на лојалистите, но ретко зборувал јавно. Неговата улога долго време е извор на контроверзии во Иран, при што критичарите отфрлаат секакво навестување за династичка политика во земјата што го собори монархот поддржан од САД во 1979 година.
ЦЕЛ НА САНКЦИИ НА САД
Министерството за финансии на САД воведе санкции врз Моџтаба во 2019 година, велејќи дека тој го претставувал врховниот лидер во „официјален капацитет и покрај тоа што никогаш не бил избран или назначен на владина позиција“, освен што работел во канцеларијата на својот татко. Се вели и дека Хамнеи му делегирал дел од своите одговорности на Моџтаба, за кого се наведува дека тесно соработувал со командантот на силите Кудс на ИРГЦ и Басиџ, религиозна милиција поврзана со гардата.
Моџтаба особено беше цел на критики од страна на демонстрантите за време на немирите поради смртта на млада жена во полициски притвор во 2022 година, откако таа беше уапсена за наводно кршење на строгите кодекси за облекување на Исламската Република Иран. Во 2024 година, беше широко споделено видео во кое тој го објави прекинувањето на часовите по исламска јуриспруденција што ги држеше во Ком, поттикнувајќи шпекулации за причините за ваквата одлука. Моџтаба многу наликува на својот татко и носи црн турбан, што укажува дека неговото семејство води потекло од пророкот Мухамед.
Критичарите велат дека Моџтаба нема свештенички квалификации за да биде врховен лидер – хоџатолеслам е малку под рангот на ајатолах, позицијата што ја држеа неговиот татко и Рухолах Хомеини, кој ја основа Исламската Република Иран. Но тој остана во конкуренција, особено откако друг водечки кандидат за функцијата – поранешниот претседател Ебрахим Раиси, загина во хеликоптерска несреќа во 2024 година.
Американски дипломатски допис напишан во 2007 година и објавен од Викиликс наведува три ирански извори што го опишуваат Моџтаба како посредник за да се стигне до Хамнеи. Се веруваше дека Моџтаба стои зад ненадејниот подем на тврдокорниот Махмуд Ахмадинеџад, кој беше избран за претседател во 2005 година. Моџтаба го поддржа Ахмадинеџад во 2009 година кога тој освои втор мандат на спорни избори што резултираа со антивладини протести, кои беа насилно потиснати од Басиџ и другите безбедносни сили.
Мехди Каруби, умерен свештеник што се кандидираше на изборите, во тоа време му напиша писмо на Хамнеи во кое се спротивставува на она што тој го нарекол улога на Моџтаба во поддршката на Ахмадинеџад. Хамнеи го отфрли обвинението. Сопругата на Моџтаба, која беше убиена во воздушните напади во саботата, беше ќерка на истакнат тврдокорник, поранешниот претседател на парламентот, Голамали Хадададел.
