Уште еден осврт кон истекувањето на последниот договор за ограничување на распоредувањето нуклеарно оружје
- Истекувањето дојде во време кога американскиот претседател Доналд Трамп се обидува да го исполни своето ветување „Америка на прво место“, поради кое ги отфрли меѓународните договори што ги ограничуваат Соединетите Американски Држави. Но проблемот со Новиот СТАРТ се чини дека е инерција, а не идеологија
Новиот СТАРТ, последниот нуклеарен договор меѓу Вашингтон и Москва што датира од времето на Студената војна, истече минатата недела, а со него и ограничувањата за двете водечки нуклеарни сили. Истекувањето дојде во време кога американскиот претседател Доналд Трамп се обидува да го исполни своето ветување „Америка на прво место“, поради кое ги отфрли меѓународните договори што ги ограничуваат Соединетите Американски Држави. Но проблемот со Новиот СТАРТ се чини дека е инерција, а не идеологија.
Поглед кон ставовите на САД и на Русија: Секој со свои видувања за
продолжувањето на спогодбата
Рускиот претседател Владимир Путин предложи едногодишно продолжување на Новиот СТАРТ во септември. Трамп, качувајќи се на хеликоптер, им рече на новинарите дека продолжувањето „звучи како добра идеја“, но оттогаш малку се зборува за ова прашање.
Блискиот соработник на Путин, Дмитриј Медведев, кој како тогашен руски претседател го потпиша Новиот СТАРТ со својот колега Барак Обама во 2010 година, во неодамнешно интервју за весникот „Комерсант“ изјави дека Русија не добила никаква „значајна реакција“ на Новиот СТАРТ, но дека тоа сепак му дава време на Трамп.
Претставник на Белата куќа, под услов да остане анонимен, изјави дека Трамп би сакал да спроведе „ограничувања на нуклеарното оружје и да ја вклучи Кина во преговорите за контрола на оружјето“. Како ќе се направи тоа, рече функционерот, Трамп „ќе разјасни во свој временски рок“.
Дарил Кимбал, директор на Здружението за контрола на оружјето, кое се залага за намалување на нуклеарните ризици, рече дека втората администрација на Трамп, која ги маргинализираше дипломатите од кариера и го делегираше донесувањето одлуки само на неколку луѓе, не функционира на начин што нормално би дозволил сложени преговори.
– Трамп се чини дека има вистински инстинкти за ова прашање, но досега не успеа да спроведе кохерентна стратегија – рече Кимбал.
Џон Волфстал, раководител на Одделот за глобален ризик во Федерацијата на американски научници, рече дека Трамп и Путин би можеле да се јават на телефон и веднаш да постигнат политички договор за продолжување на Новиот СТАРТ.
– Ова е многу лесна задача што администрацијата на Трамп требаше да ја заврши пред неколку месеци – истакна тој.
Волфстал е меѓу експертите што се вклучени во „Одбројувањето до судниот ден“, временска серија за тоа колку човештвото е блиску до уништување. Неодамна часовникот беше поместен малку поблиску до полноќ, делумно поради истекот на Новиот СТАРТ.
„Само формалност“?
Во октомври Трамп се залагаше САД да продолжат со нуклеарните тестирања за првпат по повеќе од 30 години, иако не е јасно дали ќе го сторат тоа.
Русија веќе го суспендира клучниот елемент од Новиот СТАРТ што дозволува инспекции во 2023 година, бидејќи односите со владата на американскиот претседател Џо Бајден се влошија нагло поради руската инвазија на Украина.
Рускиот воен аналитичар Александар Храмчихин рече дека двете сили веќе посочиле дека ќе прават што сакаат.
– Јасно е дека договорот заврши. Тој е само формалност, а и тоа ќе исчезне – напомена тој.
Василиј Кашин, директор на Центарот за европски и меѓународни студии во Москва, рече дека Русија ќе следи дали САД го зголемуваат својот нуклеарен арсенал и, доколку го сторат тоа, ќе одлучи за контрамерки.
– Но ако Американците не преземат никакви драстични мерки, како што е распоредување боеви глави, Русија најверојатно едноставно ќе чека, ќе гледа и ќе молчи – посочи Кашин.
Факторот Кина
Таканаречениот Нов СТАРТ ги ограничи Русија и САД на максимум 1.550 распоредени стратешки нуклеарни боеви глави, што е намалување од речиси 30 проценти од претходната граница поставена во 2002 година.
Исто така, тој ги ограничува лансерите и тешките бомбардери на 800 за секоја земја, иако бројот сè уште е доволен за да ја уништи Земјата.
За време на неговиот прв мандат, исто така пред истекот на Новиот СТАРТ, Трамп инсистираше да ја вклучи Кина, чиј арсенал брзо расте, иако многу побавно од двете големи нуклеарни сили, во новиот договор. Американскиот преговарач дури и провокативно постави празен стол со кинеско знаме на него.
Бајден брзо се согласи да го продолжи Новиот СТАРТ за пет години, до 2026 година, по преземањето на функцијата во 2021 година.
И покрај својот став за Новиот СТАРТ, Трамп ентузијастички ја продолжи дипломатијата со Русија што Бајден ја суспендираше поради војната, поканувајќи го Путин на самит во Алјаска во август и безуспешно обидувајќи се да посредува во договор во Украина.
Франција и Обединетото Кралство, сојузници на САД, исто така воспоставија помали нуклеарни арсенали, додека Индија, Пакистан, Израел и Северна Кореја имаат нуклеарно оружје, но не се дел од меѓународните договори. Р.С.
