АКЦЕНТ: МАКЕДОНСКА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА–ОХРИДСКА АРХИЕПИСКОПИЈА ПРЕТСТАВУВА ЦЕЛОСНО ОФИЦИЈАЛНО ИМЕ НА ИНСТИТУЦИЈАТА ШТО НОСИ ДЛАБОКО ДУХОВНО, НАЦИОНАЛНО И ИСТОРИСКО ЗНАЧЕЊЕ
- Името Македонска православна црква–Охридска архиепископија е мост меѓу два света: националниот и историскиот. Но токму затоа секој дел од него може да биде проблематизиран од различни актери. Придавката „македонска“ е симбол на национална самостојност што некои ја оспоруваат, а синтагмата „Охридска архиепископија“ е симбол на историска легитимација што други ја сметаат за претензија. Во тој судир на симболички тежини се открива колку јазикот е моќен инструмент на идентитет и политика, а едно име може да биде поле на длабоки културни и дипломатски спорови
Македонска православна црква–Охридска архиепископија претставува целосно официјално име на една институција, во кое се комбинираат граматички и симболички елементи што носат духовно, национално и историско значење. Придавката „македонската“ е изведена од именката „Македонија“ и морфолошки е во женски род, еднина, определена форма, а нејзината функција е да ја определи именката „црква“ и да ја издвојува од другите православни цркви, нагласувајќи ја припадноста кон македонскиот народ и држава!
Таа не е само граматички елемент, туку носи идентитетска порака и симболизира национална самостојност и духовна автономија!
Вториот дел од името, „Охридска архиепископија“ е именска синтагма составена од придавка и именка, каде што „Охридска“ означува врска со градот Охрид, еден од најстарите центри на словенското христијанство, а „архиепископија“ е именка што означува висока црковна институција. Овој дел ги пренесува историската легитимација и духовната традиција, поврзувајќи ја современата црква со древната Охридска архиепископија, која имала огромна улога во ширењето на христијанството меѓу словенските народи. Комбинацијата на двата дела преку цртичка создава единствено име, кое ги обединува националната припадност и историската меморија, при што првиот дел ја истакнува националната и верската идентификација, а вториот дел додава историска и духовна тежина. Така, ова име не е само граматичка конструкција, туку симболичка формула што обединува идентитет и традиција, создавајќи целина што е и граматички прецизна и културно натоварена со значење.
Зошто некој ја проблематизира придавката „македонска“? Придавката „македонска“ е јазичен знак на национална припадност. Таа ја поврзува црквата со македонскиот народ и држава, нагласувајќи ја духовната автономија како дел од националната самостојност и, се разбира, сувереност!
Но токму оваа национална ознака е проблематична за оние што ја оспоруваат македонската национална посебност или се плашат од нејзиното меѓународно признавање. За нив, употребата на „македонска“ во официјалното име е политички акт што ги зацврстува македонската државност и културна самобитност, па затоа ја избегнуваат или заменуваат со географски неутрални формулации како „Православна црква во Северна Македонија“. Во нивната перспектива, придавката „македонска“ е повеќе од граматичка категорија – таа е симбол на национален идентитет, кој тие не го прифаќаат или го сметаат за спорен.
Зошто на други им пречи синтагмата „Охридска архиепископија“? Од причини што именската синтагма „Охридска архиепископија“ носи историска и канонска тежина. Таа ја поврзува современата МПЦ со древната Охридска архиепископија, која имала огромна улога во ширењето на христијанството меѓу словенските народи. Но токму оваа врска предизвикува отпор кај оние што сметаат дека историското наследство на Охридската архиепископија не може да биде ексклузивно присвоено од една современа национална црква. За нив, употребата на оваа синтагма е обид за монополизирање на заедничко православно наследство, што може да се толкува како историска претензија. Затоа тие ја избегнуваат или ја сметаат за проблематична, нагласувајќи дека Охридската архиепископија е дел од пошироката православна традиција, а не само македонска.
Така, придавката „македонска“ и синтагмата „Охридска архиепископија“ стануваат два симболички полови на истото име. Првата е национална ознака што ја афирмира македонската самобитност, а втората е историска ознака што ја легитимира црквата преку древната традиција. За едни, проблем е националната самостојност; за други, историската ексклузивност. Во суштина, спорот за името не е граматички, туку идентитетски: тој ја одразува борбата меѓу националното признавање и историското наследство, меѓу политичката реалност и канонската традиција. Тие што со векови нѐ негираат добро знаат која е Македонија, земјата со свое место и во Стариот и во Новиот завет на Библијата. Дали некој сѐ уште мисли дека во книгата, која е „договор со Господ“, онака случајно се спомнуваат Македонците повеќе од 30 пати?! Но поголемиот дел од христијанскиот свет, а особено православието, и ден-денес, повторно и повторно, Македонија и Македонците ги распнува на крстот на кој бил распнат и Исус, подоцна и наш Бог и спасител Христос. Ниту обвинуваме, ниту фрламе камења по грешниците, само констатираме. Д.Ст.
