Научната заедница ја поздрави одлуката за повлекување на мегапроектот што сериозно го загрози уникатното ноќно небо на пустината Атакама во Чиле, област што се смета за најдобра локација во светот за астрономија. Проектот ИННА, вреден околу 10 милијарди долари, требаше да опфати 3.000 хектари и да вклучува производство на зелен водород и амонијак, изградба на пристаниште, транспортна инфраструктура до брегот и три големи соларни електроцентрали.
Повлекување на проектот по предупредувањата од астрономите
Проектот е под евалуација од страна на чилеанскиот орган за заштита на животната средина речиси една година, но астрономите постојано предупредуваат дека неговата близина до некои од најмоќните телескопи во светот би имала непоправливи последици за научните набљудувања. По состаноците, кои беа одржани минатата недела, чилеанската служба за животна средина потврди дека компанијата „АЕС Андес“ официјално го повлече проектот од постапката.
Одлуката е особено важна за опсерваторијата Паранал, која е управувана од Европската јужна опсерваторија, како и за другите астрономски комплекси во тој дел од Атакама. Според Ицијар де Грегорио, претставник на ЕСО во Чиле, повлекувањето на проектот ИННА значи дека тој повеќе нема да има негативно влијание врз работата на опсерваторијата, но исто така го отвори и поширокото прашање за заштита на небото над научните локации.
Зошто Атакама е клучна за астрономијата
Пустината Атакама е позната по својот екстремно сув воздух, голема надморска височина и речиси целосно отсуство на светлосно загадување, што ја прави идеална за набљудување на вселената. Научниците предупредија дека планираниот индустриски комплекс ќе го зголеми светлосното загадување, ќе предизвика мали вибрации на земјата што ќе се мешаат со прецизните инструменти, ќе крева прашина што ќе се таложи на огледалата на телескопите и ќе ги влоши атмосферските услови.
Особено загрижувачки беше фактот што објектот ќе се наоѓа само на 11,6 километри од Паранал, една од најважните опсерватории во светот. Таму се наоѓа многу големиот телескоп, сместен на 2.600 метри надморска височина, чии мерења досега придонесоа за освојување на три Нобелови награди.
Иднината на големите телескопи
Во непосредна близина, на планината Серо Армазонес, се гради таканаречениот екстремно голем телескоп, кој по завршувањето ќе биде најголемиот и најмоќен телескоп што е изграден. Неговата задача ќе биде да истражува далечни галаксии, но и да бара планети слични на Земјата во Млечниот Пат, кои потенцијално би можеле да поддржат живот. Токму поради овие амбиции, научната заедница истакна дека секој дополнителен извор на загадување би можел да има долгорочни последици за глобалната астрономија.
Во декември беше објавено и отворено писмо до чилеанската влада, предводено од добитникот на Нобеловата награда за физика за 2020 година, Рајнхард Гензел. Во писмото се бараше запирање на проектот ИННА, со образложение дека нема оправдана причина за лоцирање на толку голем индустриски објект во непосредна близина на клучните астрономски локации.
Компанијата „АЕС Андес“, подружница на американската корпорација АЕС, која работи во неколку јужноамерикански земји, одби дополнително да коментира за одлуката, но во соопштението наведе дека по детална анализа на портфолиото на проекти, одлучила да ја суспендира имплементацијата на ИННА. Во исто време таа истакна дека го смета за компатибилен со другите активности во регионот.
Иако повлекувањето на проектот беше поздравено како голема победа за науката, астрономите предупредуваат дека работата не е завршена. Овој случај, како што истакнаа тие, покажа колку е итно потребно да се воспостават јасни и строги мерки за заштита околу локациите каде што се спроведува професионална астрономија во Чиле со цел да се зачува уникатното небо на Атакама за идните генерации истражувачи, пишува „Гардијан“.
