„Геополитичките промени и Македонија – враќање на историјата“, jавна трибина на Институтот за меѓународни, стратегиски и безбедносни студии „Радика“ (втор дел)
Повеќеслојна стратегија како одговор на големите геополитички потреси
- Во време на геополитичка несигурност, Македонија мора да ја изгради својата стратегија врз четири столба – интеграција со Европската Унија, диверзификација на меѓународните партнерства, регионална проактивност и домашни реформи – за да ја претвори својата ранливост во сила и да стане отпорна и флексибилна на актуелните предизвици. Ова размислување за засилување на отпорноста на земјава, кое неодамна беше истакнато на јавната трибина „Геополитичките промени и Македонија – враќање на историјата“, организирана од Институтот за меѓународни, стратегиски и безбедносни студии „Радика“, сега добива дополнителна тежина со ескалацијата на воената криза на Блискиот Исток
Глобалните потреси, од воените судири на Блискиот Исток и во Украина до растечките тензии меѓу САД и Европската Унија, ја ставаат Македонија во особено чувствителна и кревка позиција. Извесно е дека малите држави немаат луксуз да останат настрана или да се изолираат од светските процеси при секој голем настан, бидејќи секоја промена во глобалната рамнотежа на моќта директно се прелева врз нивната економија, безбедност и воопшто иднина. Војната во Украина ја потресе европската архитектура на безбедност, политиката на „Америка прво“ ја редефинира трансатлантската соработка, а разводот меѓу Америка и Европската Унија отвори нови линии на несигурност, додека особено голем потрес претставува тековната криза на Блискиот Исток по американско-израелскиот напад врз Иран и одговорот на Исламската Република.
За Македонија, овие процеси не се далечни геополитички сценарија – тие се реалност што ја чувствуваме секојдневно: во цените на енергентите, во трговските текови, во политичките притисоци и во безбедносните ризици. Малите држави се како мали бродови во бурно море – секој бран, секоја промена на ветерот може да ги однесе во непредвидлива насока. Затоа прашањето што се поставува е суштинско: како да се позиционираме во вакви услови, како да ја претвориме нашата ранливост во предност и како да изградиме стратегија што ќе ни овозможи не само да опстанеме туку и да напредуваме. Ова размислување за засилување на отпорноста на земјава, што неодамна беше истакнато на јавната трибина „Геополитичките промени и Македонија – враќање на историјата“, организирана од Институтот за меѓународни, стратегиски и безбедносни студии „Радика“, сега добива дополнителна тежина со ескалацијата на воената криза на Блискиот Исток. Во продолжение ги пренесуваме главните поенти од дискусијата, на која учествуваа основачите на институтот – Кирил Миновски, Далибор Јовановски, Жидас Даскаловски, Раби Седрак и Ивица Боцевски.
Зошто Македонија мора да гради повеќеслојни партнерства
Европската Унија останува единствената опција што може да гарантира стабилност и безбедност за Македонија. Таа е рамката во која малите држави на Балканот можат да најдат економска сигурност, институционална поддршка и политичка заштита. Но ЕУ денес не е идеализирана конструкција – таа се соочува со сопствени слабости: од институционални кризи и недовршени реформи до внатрешни поделби меѓу земјите членки и растечки евроскептицизам. Овие слабости ја прават интеграцијата неопходна, но не и доволна.
Затоа, стратегијата за Македонија мора да биде интеграција со диверзификација. Тоа значи да останеме дел од европското семејство, да ја следиме европската агенда и да ги споделуваме вредностите на демократијата и владеењето на правото, но истовремено да градиме нови мостови кон светот. Светот е полн со држави и региони што бараат партнери, а Македонија може да ги искористи својата географска позиција и историска улога како крстопат меѓу култури и економии. Блискиот Исток е еден од најзначајните примери. Таму постои огромен потенцијал за трговија, енергетска соработка и инвестиции во инфраструктура. Македонија може да биде проактивна во градењето економски врски со земјите од тој регион, што би донело нови пазари за нашите производи, нови извори на капитал и нови можности за развој. Диверзификацијата не е алтернатива на ЕУ, туку дополнителна гаранција – таа е начин да ја зајакнеме нашата економска отпорност, да ја прошириме нашата политичка флексибилност и да ја намалиме зависноста од еден единствен центар на моќ.
– За жал, може да се каже дека луѓето родени во Македонија и Македонците што живеат тука гледаат дека ЕУ има проблеми. Но, сепак, Европската Унија е единствената опција што може да гарантира економска стабилност и безбедност во овој дел од светот, во нашиот живот и во иднината на Македонија. Сепак, јас би додал дека диверзификацијата е неопходна – да бидеме дел од ЕУ, дел од европското семејство, но истовремено да бараме нови партнери во светот. Светот е полн со држави со кои можеме да соработуваме и да добиеме додадена вредност, и за нашите односи со ЕУ и за развојот на Македонија. Особено е важен делот со Блискиот Исток – веќе четири години зборуваме дека Македонија може да биде многу проактивна во трговијата со тој регион, што би донело значајни придобивки – рече Раби Седрак на јавната трибина.
Мост меѓу соседите: регионалната проактивност како пат кон стабилност
Западен Балкан постепено напредува, но Македонија во последните години заостанува зад своите соседи. Србија, Албанија и Црна Гора веќе направија значајни чекори во интеграцијата и регионалната соработка, додека нашата земја се соочува со предизвици што ја држат чекор назад. Сепак, оваа состојба не е неповратна – напротив, таа може да биде поттик за нова енергија и стратегија. Инфраструктурните коридори, енергетските врски и трговијата се клучни полиња каде што Македонија може да ја врати својата улога како активен регионален играч. Коридорите што го поврзуваат јадранскиот со егејскиот брег, железничките линии што ги спојуваат централноевропските пазари со Блискиот Исток, како и енергетските проекти за гасни интерконектори и обновливи извори – сите тие се можности што бараат визија и проактивност.
Проактивноста во регионалната соработка не е само прашање на економија туку и на политичка тежина. Македонија, ако се позиционира како мост меѓу соседите, може да ја зајакне својата улога во регионалните иницијативи и да стане фактор на стабилност. Таквата улога ја прави државата попривлечна за европските и глобалните партнери, кои секогаш бараат сигурни и предвидливи сојузници. Регионалната интеграција е, всушност, дополнителна гаранција за европската интеграција. Колку повеќе Македонија е активна во рамките на Западен Балкан, преку трговски договори, инфраструктурни проекти и енергетска поврзаност, толку повеќе ќе биде препознаена како сериозен кандидат за ЕУ. Во време кога големите сили ја редефинираат својата политика, малите држави мора да ја градат својата сила преку регионална солидарност и практична соработка.
– Треба да имаме проактивна улога со другите земји од Западен Балкан. Ние сме дел од еден блок, но тој блок веќе напредува, а некои соседни држави имаат чекори пред нас. Во одреден момент ние бевме пред нив, но сега сме во заостанување. Сепак, мислам дека со инфраструктурните коридори, трговијата, транспортот и енергетиката можеме да имаме поактивна улога на регионално ниво – нагласи Седрак, експерт за безбедност и за Блискиот Исток, кој повеќе од една деценија живее и работи во Македонија.
Визија за стабилна и флексибилна Македонија
Интеграцијата со диверзификација не е само политички избор туку и стратегија за опстанок и развој на малите држави во време на глобални потреси. Таа им овозможува да се движат низ непредвидливиот свет со поголема сигурност, да ја намалат зависноста од еден центар на моќ и да изградат повеќеслојна мрежа на сојузи и партнерства. За Македонија тоа значи да остане цврсто врзана за Европската Унија – како единствена рамка што гарантира стабилност, институционална поддршка и безбедносна заштита – но истовремено да гради мостови кон нови пазари и партнери во Блискиот Исток, Азија и пошироко.
– Регионалната проактивност е вториот столб на оваа стратегија. Македонија мора да ја врати својата улога како активен играч на Западен Балкан, преку инфраструктурни коридори, енергетска поврзаност и трговски иницијативи. Само така може да ја засили својата позиција и да стане фактор на стабилност во регионот што е клучен за европската интеграција. Третиот столб е домашната задача. Без реформи во судството, без борба против корупцијата и без добро управување со институциите, секоја надворешна стратегија ќе остане празна декларација. Внатрешната сила е предуслов за надворешна кредибилност. Четвртиот столб е вложувањето во клучни сектори – технологија, иновации, одбрана и сајбер-безбедност. Тие се полињата каде што Македонија може да постигне конкретни резултати и да се позиционира како релевантен партнер во глобалните процеси – нагласи Раби Седрак.
Македонија може да биде мала по големина, но голема по флексибилност и отпорност. Во свет каде што големите сили се судираат и редефинираат, токму малите држави што знаат да градат мостови, да балансираат со интересите и да инвестираат во сопствената стабилност стануваат највредни партнери.
