Потсетување на ликот и делото на Александар Аркадиевич Ростковски по повод Денот на руската дипломатија
- Со својата жртва, Александар Аркадиевич Ростковски ја претвори дипломатијата во чин на човечност, во симбол на солидарност што ја надминува политиката. „Рускиот крст“ не е само споменик туку и живо сведоштво за таа порака – дека вистинската сила на дипломатијата лежи во способноста да се препознае страдањето на луѓето од еден поробен етникум и да се стане нивни сојузник. Затоа, секој 10 февруари, Битола се сеќава не само на еден дипломат туку и на човекот што со својата смрт ја запечати врската меѓу македонскиот и рускиот народ, врска што продолжува да инспирира и денес
- Пријателството на рускиот дипломат Александар Аркадиевич Ростковски со Крсте П. Мисирков е уште еден доказ за неговата блискост со македонската мисла. Не е случајно што токму Мисирков, таткото на македонската национална идеја, бил учител на неговите деца и негов близок соработник. Во тие средби се преплетуваа науката и дипломатијата, идејата и практиката, стремежот за национално освестување и грижата за секојдневната судбина на луѓето
На 10 февруари, Денот на руската дипломатија, Битола повторно се претвора во живо сеќавање, во град што ја носи историјата како сопствена крв и меморија. Пред „Рускиот крст“ се собираат луѓе што му оддаваат почит не само на еден дипломат туку и на човекот што ја надминал својата службена должност и се претворил во симбол на човечност, солидарност и духовно сродство меѓу македонскиот и рускиот народ. Александар Аркадиевич Ростковски, рускиот императорски конзул во Битола, не е случајна фигура во историјата – неговото име е вплетено во колективната меморија на македонскиот народ како заштитник, како сојузник во време на страдање, неизвесност и борба за достоинство. Тој не беше само дипломат што претставуваше една голема империја, туку и човек што ја почувствува болката на народот меѓу кој живееше. Неговата благонаклонетост кон Македонците не беше формална, туку искрена – се гледаше во неговите постапки, во неговите протести против неправдите, во неговата храброст да му се спротивстави на насилството и да бара правда за обесправените. Ростковски не ги именуваше Македонците како Бугари, туку ги гледаше како православни Словени, како луѓе со сопствен идентитет и право на самосвест. Тоа не беше само дипломатска нијанса туку историски гест со длабока симболика, кој сведочи за неговата човечка и морална позиција. Пријателството со Крсте П. Мисирков е уште еден доказ за неговата блискост со македонската мисла. Не е случајно што токму Мисирков, таткото на македонската национална идеја, бил учител на неговите деца и негов близок соработник. Во тие средби се преплетуваа науката и дипломатијата, идејата и практиката, стремежот за национално освестување и грижата за секојдневната судбина на луѓето.
Конзулот и учителот: симболична врска во времето на будење
Не е случајно што Александар Аркадиевич Ростковски бил близок со Крсте П. Мисирков – еден од најзначајните умови на македонската национална мисла и татко на современата македонска идеја. Нивната прва средба во Санкт Петербург, на настап во руското географско друштво во 1897 година, не била само протоколарен контакт туку и духовна и интелектуална средба на двајца луѓе што ги разбирале силата на словенската културна традиција и потребата од национално освестување. Подоцна, во Битола, нивната врска станала уште подлабока – Мисирков бил учител и воспитувач на децата на конзулот, што сведочи за довербата и блискоста меѓу нивните семејства.
Оваа духовна сродност не била случајна. Ростковски, иако претставник на една голема империја, имал поглед што ја надминувал официјалната руска политика кон македонското прашање. Тој не ги именувал Македонците како Бугари, како што тоа често се правело во тогашните етнографски класификации, туку ги третирал како православни Словени – луѓе со сопствена културна и историска посебност. Во контекст на тогашните остри етнографски и политички поделби, оваа разлика е од огромно значење. Таа покажува дека неговиот поглед кон населението бил поширок, поблизок до реалноста и до чувството на самосвест што се раѓало кај Македонците.
Дипломатот што не молчеше пред неправдата
Историчарите како Блаже Ристовски и Љубен Лапе со право забележуваат дека Александар Аркадиевич Ростковски бил еден од ретките дипломати што не ја сфаќале својата должност како формална обврска, туку како мисија на човечност и солидарност. Тој со енергија и храброст застанувал во одбрана на христијанското население во Битола, во време кога секој глас за правда бил ризик, а секој протест против неправдите можел да значи лична опасност. Ростковски не се задоволувал со дипломатски извештаи и празни ветувања – тој лично протестирал против насилствата на башибозукот, барал апсење на виновниците и не се двоумел да влезе во затворите и во болниците за да се увери во положбата на ранетите и затворените христијани.
Неговата благонаклонетост кон Македонците не била само дипломатска формалност туку и искрена грижа, произлезена од длабоко чувство за правда и човечко достоинство. Тој не гледал на населението како на бројки во статистички извештаи, туку како на луѓе со лица, со болка, со надежи и со право на живот без страв. Таа искрена грижа го довела во директен судир со турските власти, кои го доживувале како пречка за нивната политика на заплашување и насилство.
Токму таа храброст да се спротивстави, таа подготвеност да ја брани вистината и да застане на страната на обесправените, ја навлекла врз него омразата на локалните структури. Ростковски станал цел на нивната нетрпеливост, симбол на отпорот против неправдата. Неговата смрт во август 1903 година не може да се сфати само како лична трагедија – таа е последица на неговата решителност да биде дипломат со срце, човек што не молчи пред неправдата и кој ја плаќа цената за својата човечност.
„Рускиот крст“ – сведоштво за жртвата и за пријателството
На 8 август 1903 година, во самиот ек на Илинденското востание, улиците на Битола станаа сцена на еден трагичен и пресуден настан – убиството на рускиот императорски конзул Александар Аркадиевич Ростковски од страна на отомански жандарми. Неговата смрт не беше случајна, ниту пак изолирана епизода во бурната историја на тој период. Таа беше директна последица на неговата благонаклонетост кон Македонците, на неговата подготвеност да ги брани нивната чест и достоинство и на неговата храброст да се спротивстави на неправдите што секојдневно ги трпеа.
Ростковски падна не како анонимен службеник, туку како симбол на една епоха во која дипломатијата не се сведуваше само на протокол и извештаи, туку се преплетуваше со борбата за слобода, идентитет и човечко достоинство. Неговата смрт беше сведоштво дека вистинската дипломатија може да биде чин на жртва, дека дипломатот може да стане глас на обесправените и чувар на идеали што ја надминуваат политиката на империите.
Со неговата жртва, врската меѓу Битола и Русија доби историски печат, длабоко врежан во меморијата на градот и народот. „Рускиот крст“, подигнат како споменик на неговата трагична смрт, не е само камен и метал – тој е живо сведоштво, нем говорник на историјата, симбол на жртвата и на пријателството што не може да се избрише. Во неговата сенка Битола не е само град, туку хроника на една заедничка словенска историја, сведок на дипломатот што со својата смрт ја претвори во живо сеќавање.
Неговата трагична судбина ја надмина личната димензија и се претвори во колективна меморија, во потсетник дека дипломатот не е само посредник меѓу држави, туку може да биде мост меѓу народи, чувар на човечноста и симбол на солидарноста. Ростковски остана запаметен како човек што ја плати цената за својата човечност, но со тоа ја запечати врската меѓу македонскиот и рускиот народ – врска што и денес одекнува пред „Рускиот крст“ секој 10 февруари, Денот на руската дипломатија.
