Повод: Трет научен симпозиум за Преспанските Езера, кој се одржува на Универзитетот „Фан С. Ноли“ во Корча
Преспанскиот Регион со своите кристално чисти езера, богати влажни екосистеми и уникатен биодиверзитет одамна се смета за едно од најзначајните природни богатства на Балканот. Денес, како прво прекугранично заштитено подрачје во регионот, Преспанските Езера се не само природна реткост туку и симбол на тоа како државите можат заеднички да ги штитат и управуваат своите водни и екосистемски ресурси во ера на климатски промени и човечки притисоци.
Историски контекст: Од локални активности до регионална соработка
Историјата на научната и политичката соработка за зачувување на Преспанските Езера датира уште од крајот на 20 век. Првите научни симпозиуми одржани во 1997 година биле клучни за создавање база за заштита на Преспанскиот Регион, а подоцнежните активности резултираа со прогласување национални паркови и создавање на Преспа Парк, со договор за заштита и одржлив развој меѓу Република Северна Македонија, Албанија и Грција.
„Преспанет“ — мрежа на невладини организации од трите земји — е формирана уште во 2013 година како прв опсежен чекор кон систематско прекугранично управување со природата. Мрежата ги интегрира Македонското еколошко друштво (MES), Заштита и зачувување на природната средина во Албанија (PPNEA) и Друштвото за заштита на Преспа од Грција и оттогаш несебично работи на унапредување на знаењето, мониторингот, заштитата на живиот свет и едукацијата на локалните заедници.
Науката во функција на природата
Еден од најголемите тестови за преспанскиот слив денес е влијанието на климатските промени. Научните анализи покажуваат забележливо намалување на нивото на водата, што е резултат на комбинација од намалени врнежи, зголемено испарување и човечки активности што влијаат на хидролошката динамика на езерото.
Третиот научен симпозиум за Преспанските Езера, кој се одржува на Универзитетот „Фан С. Ноли“ во Корча, е обид да се обнови и засили традицијата на мултинационална научна соработка — по повеќе од две децении — со цел да се сподели најновото знаење за климатските трендови, хидролошките промени и влијанието врз биодиверзитетот.
На првата сесија, „Климатски промени и управување со водите“, експертите од Албанија, Северна Македонија и Грција ги анализираа трендовите на климатските промени, деградацијата на влажните живеалишта и динамиката на водите, истакнувајќи ја важноста на интегрираните научни податоци за одржливо управување со природните ресурси.
Водните живеалишта – срцето на капиталот на природата
Влажните живеалишта околу Преспанските Езера, трските, мочуриштата и езерските брегови – имаат фундаментална улога во одржувањето на целокупниот екосистем. Тие функционираат како природни „бубрези“ што ја прочистуваат водата, го ублажуваат ризикот од еутрофикација и обезбедуваат дом за бесценет број видови птици, риби и други организми.
Во рамките на проектите на „Преспанет“, посебно внимание им се посветува на заштита на водените птици, мониторинг на влажните живеалишта и намалување на влијанието од климатските промени. Тие исто така работат на едукација на заедниците и вклучување на младите во активности за мониторинг и заштита.
Теренска соработка и вклучување на заедниците
Покрај теоретските и аналитички сесии, симпозиумот вклучува и постер-сесија за млади истражувачи и теренска посета на националниот парк Преспа — активности што ја поттикнуваат размената на идеи и практични знаења меѓу идните лидери на заштитата на природата.
Овие активности не само што ја прошируваат научната основа за управување со природата туку и ги прават граѓаните активни партнери во зачувувањето на сопствената животна средина.
За поглед во иднината: Заедничка визија за одржлива Преспа
Како што климатските промени продолжуваат да ги тестираат водните екосистеми, а човечките активности ги менуваат природните циклуси, важноста на прекуграничната соработка станува сè повидлива. Успехот на иницијативите во пресрет на Преспа — од научни симпозиуми до заеднички стратегии за управување — покажува дека само со обединети сили може да се одговори на најсложените предизвици за водата, природата и биодиверзитетот.
Во срцето на оваа соработка лежи едно едноставно, но моќно сознание: природата не познава граници — затоа и нејзината заштита мора да ги надмине.
Автор: Никола Ѓурѓај
