Американскиот долар под притисок
- Германскиот федерален орган за финансиски надзор „БаФин“ наведува дека комбинацијата од недостиг од ликвидност, геополитички шокови и зголемена политизација на институциите претставува „ризик од особено значење“ за глобалната финансиска стабилност. Претседателот на „БаФин“, Марк Бренсон, јасно истакна дека пазарите би можеле да ја преиспитаат улогата на доларот како главна резервна валута доколку продолжи трендот на политички притисоци врз институциите и нарушување на меѓународната соработка
Статусот на американскиот долар како доминантна глобална резервна валута – столб на меѓународниот финансиски систем повеќе од седум децении – сè почесто се доведува во прашање. Најновото предупредување доаѓа од германскиот финансиски регулатор „БаФин“ (BaFin), кој во својата годишна прогноза алармира дека доларот би можел да се соочи со сериозни предизвици уште во текот на оваа година.
Предупредување од срцето на Европа
Германскиот федерален орган за финансиски надзор „БаФин“ наведува дека комбинацијата од недостиг од ликвидност, геополитички шокови и зголемена политизација на институциите претставува „ризик од особено значење“ за глобалната финансиска стабилност. Претседателот на „БаФин“, Марк Бренсон, јасно истакна дека пазарите би можеле да ја преиспитаат улогата на доларот како главна резервна валута доколку продолжи трендот на политички притисоци врз институциите и нарушување на меѓународната соработка. Ова предупредување не доаѓа во вакуум. Само еден ден претходно, индексот на доларот на „Блумберг“ го забележа најголемиот еднодневен пад од април минатата година – период кога администрацијата на Доналд Трамп ја најави својата агресивна тарифна политика, која и тогаш предизвика шокови на глобалните пазари.
Политичка неизвесност и пазарен песимизам
Иако американскиот претседател Доналд Трамп инсистира дека доларот „се држи одлично“ и дека пазарите треба да му дозволат „да го најде своето ниво“, инвеститорите очигледно не го делат истиот оптимизам. Според анализите на „Блумберг“, трговците масовно се обложуваат на понатамошно слабеење на доларот, а пазарниот песимизам за неговите долгорочни перспективи е најизразен од мај 2025 година наваму. Клучниот проблем, според аналитичарите, не е само економски туку и институционален: политизацијата на монетарната и фискалната политика ја поткопува довербата во доларот како „неутрална“ и стабилна глобална валута.
Пад на уделот во глобалните резерви
Дополнителен аларм доаѓа од Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), кој во октомври објави дека уделот на доларот во глобалните девизни резерви паднал на 56,3 отсто – најниско ниво во последните 30 години. Иако ММФ нагласува дека дел од падот е резултат на промени во вреднувањата на валутите, а не на директна распродажба, трендот е јасен: централните банки постепено ја намалуваат зависноста од доларот. Во исто време, златото ја зацврстува својата позиција како втора најважна резервна актива. Поттикнати од стравот од нестабилност и губење на довербата во доларот, цените на златото пораснаа за импресивни 64 отсто само во текот на 2025 година, а се очекува побарувачката да продолжи да расте и во 2026 година.
Индија како симптом на поширок тренд
Еден од најиндикативните примери за оваа промена е Индија. Како десетти најголем сопственик на американски државни обврзници, Њу Делхи во изминатата година значително ги намали своите вложувања во американски хартии од вредност – од врвот од 247,2 милијарди долари во септември 2024 година на околу 227 милијарди долари во јуни 2025 година. Иако американските државни записи сè уште се сметаат за едни од најбезбедните финансиски инструменти во светот, ваквиот потег на Индија укажува на стратегија на диверзификација, но и на загриженост за можни инфлаторни притисоци, фискална нестабилност во САД и прекумерна изложеност на доларот.
Почеток на крајот – или само предупредување?
Важно е да се нагласи дека доларот и натаму нема вистинска алтернатива со иста длабочина, ликвидност и институционална поддршка. Ниту еврото, ниту јуанот, засега не можат целосно да ја преземат неговата улога. Сепак, тоа што неколку клучни актери истовремено го доведуваат во прашање статус квото е сигнал што не може да се игнорира. Како што предупредува „БаФин“, ризикот не е во ненадеен колапс, туку во постепено еродирање на довербата. А во глобалниот финансиски систем, довербата е валутата над сите валути. Ако таа продолжи да се троши, 2026 година би можела да се запомни како момент кога светот сериозно почна да се подготвува за ера „по доларот“. Е.Р.
